# ویدیوکلوپ

فیلم بوتیک برای حمید نعمت‌الله چیزی بیش از یک شروع امیدوارکننده به‌شمار می‌رفت. اولین فیلم نعمت‌الله خیلی‌ها را بابت ورود یک فیلمساز باذوق و کاربلد به سینمای ایران خوشحال کرد. بی‌پولی، تجربه غافلگیرکننده‌ای برای کارگردان بوتیک به‌شمار می‌رفت. هرچند شاید از نظر مضمونی امکان پیداکردن شباهت‌هایی میان بی‌پولی و بوتیک وجود داشت اما لحن کم‌وبیش طنازانه و جنس متفاوت روایتی که نعمت‌الله در دومین ساخته‌اش انتخاب کرده بود، بی‌پولی را به اثری متفاوت با بوتیک تبدیل کرد. هرچند بی‌پولی نتوانست تحسین تقریبا همه‌جانبه بوتیک را تکرار کند اما در مجموع با پذیرش منتقدان روبه‌رو شد. اینجا نگاهی داریم به چکیده نقدهای قدیمی بر دومین فیلم حمید نعمت‌الله.

ناخدا خورشید با چنان استقبالی از سوی اکثر منتقدان روبه‌رو شده بود که می‌توانست کار ساخت فیلم بعدی را برای هر فیلمسازی سخت کند. در چنین شرایطی، حتی برای فیلمساز بزرگی همچون ناصر تقوایی نیز سخت بود که برای پروژه بعدی‌اش به‌سراغ دستمایه‌ای کاملا متفاوت برود. اگر ناخدا خورشید در جنوب ایران (جایی که تقوایی به‌خاطر سال‌ها زندگی در آنجا، تسلطی تمام‌وکمال بر حال‌وهوای کلی‌اش داشت) می‌گذشت، داستان ای ایران در شمال کشور روایت می‌شد. اگر ناخدا خورشید فیلم تلخ‌اندیشانه و نفس‌گیری بود، ای ایران قرار بود یک کمدی هجوآمیز سیاسی باشد. این تحولات، کنجکاوی‌ها را برای مواجهه با فیلم تازه تقوایی بیشتر کرده بود. اما ای ایران نتوانست انتظار اکثر منتقدان را برآورده کند؛ هرچند به‌خاطر نام بزرگ تقوایی و ترکیب بازیگران شناخته‌شده، با واکنش‌های گسترده و متفاوتی روبه‌رو شد. به بهانه سالگرد اکران عمومی ای ایران، نگاهی به چکیده نظراتی انداخته‌ایم که منتقدان در زمان اکران این فیلم در موردش بیان کردند.

مهمان مامان در مقایسه با فیلم قبلی داریوش مهرجویی یعنی بمانی که فیلم تیره‌وتاری بود، غیرمنتظره جلوه می‌کرد. مهرجویی که متخصص نمایش افرادی به ته خط رسیده، مردد و آشفته بود، این‌بار مردمی را نشان می‌داد که هر چند آه در بساط ندارند اما به‌خوبی می‌دانند که از زندگی‌شان چه می‌دانند. فضای امیدوارانه و سرخوشانه مهمان مامان، ربطی به تلخی ذاتی موجود در، حتی، بامزه‌ترین فیلم‌های قبلی مهرجویی (مثل اجاره‌نشین‌ها) نداشت. با این وجود مهمان مامان، برای کسانی که ساخته‌های مهرجویی در دهه‌های 60 و 70 را دنبال کرده بودند چندان هم غافلگیرکننده نبود. مهرجویی بارها نشان داده بود که چه قریحه کمیابی در طنازی دارد و البته فیلم کوتاه دختردایی گمشده مقدمه‌ای برای تغییر مسیر مهرجویی به‌نظر می‌رسید. این تغییر با مهمان مامان تثبیت شد و بنابراین مهمان مامان را می‌توان آغاز دوره تازه‌ای در کارنامه داریوش مهرجویی دانست؛ دوره‌ای که با آثاری چون سنتوری، طهران: روزهای آشنایی، آسمان محبوب و نارنجی‌پوش ادامه پیدا کرد. 19 سال از نمایش عمومی مهمان مامان می‌گذرد. به این مناسبت، نگاهی به چکیده نظراتی انداخته‌ایم که در زمان اکران این فیلم درباره‌اش منتشر شد.

در آغاز دوران معروف به اصلاحات، تهمینه میلانی فیلمساز شناخته‌شده‌ای بود. یکی از آثار او (دیگه چه خبر؟) به پرفروش‌ترین فیلم سال نمایش خود تبدیل شده بود و دیگر آثار او نیز عموما بحث‌هایی را میان منتقدان ایجاد کرده بودند. اما با دو زن بود که میلانی به‌عنوان یکی از مهم‌ترین فیلمسازان سینمای ایران شناخته شد. بازتر شدن فضا، فرصت را برای بیان حرف‌هایی جدید (از جمله بحث‌های فمینیستی پیرامون حقوق سرکوب‌شده زنان) فراهم کرده بود و میلانی یکی از مهم‌ترین آثار را در این زمینه ساخت. نیمه پنهان، فیلمی بود که میلانی پس از موفقیت‌های دو زن ساخت و بنابراین از زمان تولید این فیلم، انتظارات زیادی برای مواجهه با آن وجود داشت. نیمه پنهان نتوانست موفقیت دو زن را تکرار کند هرچند باز هم به یکی از فیلم‌های بحث‌برانگیز سال اکران خود تبدیل شد. 3 مرداد، سالگرد اکران فیلم نیمه پنهان است، به این مناسبت نگاهی به چکیده نظرات منتشرشده در مورد این فیلم انداخته‌ایم.

اگر قرار باشد علیرضا داودنژاد را تنها با یک صفت توصیف کنیم، شاید «تجربه‌گرا» گزینه مناسبی باشد. داودنژاد بارها نشان داده که هیچ علاقه‌ای به پیمودن مسیرهای تجربه‌شده ندارد. به همین دلیل است که در کارنامه او با تنوع غیرمنتظره‌ای روبه‌رو می‌شویم. بچه‌های بد هم یکی از همین فیلم‌ها بود. اما اهمیت بچه‌های بد را نمی‌توان در این امر خلاصه کرد. بچه‌های بد فیلم جسورانه‌ای بود که داشت روی برخی از خطوط قرمز حرکت می‌کرد و همین امر منجر به بروز حاشیه‌هایی هم در زمان اکران فیلم شد. سوم مرداد، سالگرد اکران این فیلم بحث‌برانگیز علیرضا داودنژاد بود. به این مناسبت نگاهی به چکیده نظراتی انداخته‌ایم که در زمان اکران این فیلم از سوی منتقدان و سینماگران بیان شد. همچنین حواشی اکران بچه‌های بد را مرور کرده‌ایم.

پابرهنه در بهشت نوید ظهور یک فیلمساز بااستعداد را به سینمای ایران می‌داد. با این وجود بعد از پرسه در مه بود که گروهی از منتقدان از بهرام توکلی به‌عنوان یکی از فیلمسازان مهم فعال در سینمای ایران نام بردند. در چنین شرایطی، اینجا بدون من از زمان ساخت به پروژه‌ای کنجکاوی‌برانگیز تبدیل شد. اما حضور توکلی و تیم بازیگری اینجا بدون من تنها نکاتی نبودند که توجه گروهی از مخاطبان خاص سینمای ایران را به این فیلم جلب کردند. در شرایطی که گروهی از منتقدان در سال‌های اخیر بارها به شرایط نامناسب فیلمنامه‌ها در سینمای ایران اشاره کرده‌اند و ضعف در اقتباس را یکی از معضلات همیشگی فیلمنامه‌نویسی در ایران دانسته‌اند، اینجا بدون من اقتباسی از نمایشنامه مشهوری به قلم تنسی ویلیامز بود و همین، عطش مخاطبان آثار قبلی توکلی را برای مواجهه با این فیلم افزایش می‌داد. حاصل کار، فیلمی بود که به‌نظر می‌رسد علاقه‌مندان را ناامید نکرد. اینجا نگاهی به چکیده نظرات منتقدان در زمان نمایش این فیلم انداخته‌ایم.

سلطان که بیستمین فیلم سینمایی مسعود کیمیایی بود، در دوره‌ای ساخته شد و به نمایش درآمد که ساخت هر فیلمی توسط کیمیایی منجر به ایجاد جنجال می‌شد. شایعات مربوط به دست‌داشتن احتمالی سعید امامی در تولید سلطان (و همچنین ضیافت) باعث شد تا حساسیت‌ها نسبت به بیستمین فیلم مسعود کیمیایی بیشتر شود و خیلی‌ها دنبال سرنخ‌هایی برای پیدا کردن ارتباط سلطان با یک طرز تفکر خاص باشند. با این وجود، مثل همیشه، حواشی با گذر زمان کم‌رنگ‌تر شده و حالا با خود فیلم مواجه‌ایم؛ فیلمی که البته، فارغ از حواشی پیرامونی هم، یکی از آثار مناقشه‌برانگیز مسعود کیمیایی است. به مناسبت سالگرد اکران فیلم سلطان نگاهی به چکیده نظراتی انداخته‌ایم که در زمان نمایش این فیلم منتشر شد.

خون‌بازی بازگشت رخشان بنی‌اعتماد به دغدغه‌های صریح اجتماعی بود. بنی‌اعتماد این‌بار معضل اعتیاد را دستمایه ساخت فیلم قرار داده بود. با این وجود، در خون‌بازی (در مقایسه با دیگر درام‌های اجتماعی سینمای ایران) با فضای متفاوتی روبه‌رو بودیم. شخصیت‌های کم‌تعداد و فضاسازی خلوت و ویژه‌ای که شباهتی به درام‌های معمول اجتماعی نداشت، باعث تمایز خون‌بازی از جریان درام‌های وقت مرتبط با معضلات اجتماعی شده بودند. بنی‌اعتماد با انتخاب این فضا برای روایت یک معضل عمومی، خطر کرد اما در عوض جواب مناسبی گرفت. خون‌بازی در یکی از سال‌های فقیر سینمای ایران به نمایش درآمد و در چنان شرایطی با تحسین عمومی روبه‌رو شد. به مناسبت سالگرد اکران عمومی خون‌بازی، نگاهی انداخته‌ایم به چکیده نقدهایی که در مورد این فیلم نوشته شده‌اند.

فیلم جدایی نادر از سیمین را می‌توان نقطه پایان دوره اول کارنامه سینمایی اصغر فرهادی دانست؛ دوره‌ای که با رقص در غبار و شهر زیبا (دو فیلمی که منتقدان را متوجه ورود یک استعداد تازه به سینمای ایران کردند) آغاز شد، با چهارشنبه‌سوری (که جایگاه فرهادی به‌عنوان یکی از مهم‌ترین فیلمسازان سینمای ایران را تثبیت کرد) و درباره الی (که اولین موفقیت‌های جدی بین‌المللی را برای فرهادی به ارمغان آورد) ادامه یافت و در نهایت با جدایی نادر از سیمین به بزرگ‌ترین افتخارات بین‌المللی تاریخ سینمای ایران و تبدیل فرهادی به یکی از مهم‌ترین سینماگران امروز دنیا منجر شد. به بهانه سالگرد اکران عمومی جدایی نادر از سیمین، نگاهی انداخته‌ایم به چکیده نقدهایی که در مورد این فیلم نوشته شده‌اند.

شاید زمانی که فیلم شوکران روی پرده رفت، کمتر کسی انتظار این را داشت تا با یکی از مهم‌ترین فیلم‌های دوره ملتهب پسا دوم خرداد روبه‌رو شود. در روزهای اول اکران هم به‌نظر نمی‌رسید که با پدیده ماندگاری روبه‌رو باشیم. حتی در جدول فروش هم شوکران در روزهای اول با فاصله‌ای کم پشت سر فیلم دختران انتظار (رحمان رضایی) قرار داشت و به‌نظر می‌رسید این 2 فیلم رقابت شانه به شانه‌ای داشته باشند. با این وجود به‌تدریج توجه بیشتری به ساخته مهم بهروز افخمی جلب شد. اعتراض گروهی از پرستاران علیه تصویری که در این فیلم از صنف آن‌ها نمایش داده شده بود سروصدای زیادی به‌پا کرد و نقدهای مثبت هم کم‌کم از راه رسیدند. فروش شوکران اوج گرفت و نتیجه، تبدیل‌شدن این فیلم به پرفروش‌ترین فیلم سال بود. با گذر زمان هم منتقدان بارها به این فیلم رجوع کرده و آن را به‌عنوان یک پدیده مهم فرهنگی در انتهای دهه 1370 مورد توجه قرار دارند. به بهانه سالگرد اکران عمومی شوکران، نگاهی انداخته‌ایم به چکیده نقدهایی که در زمان اکران این فیلم و گاه در سال‌های بعد در مورد این فیلم نوشته شد.