# ویدیوکلوپ

بعد از توقیف دو فیلم چریکه تارا و مرگ یزدگرد به‌دلیل بحث پوشش بازیگران زن، بهرام بیضایی به‌سراغ ساخت فیلمی با عنوان باشو غریبه کوچک رفت. فیلم در سال 64 آماده نمایش شد اما ظاهراً تهیه‌کننده این فیلم پس از مشاهده نتیجه نهایی، تمایلی به درخواست پروانه نمایش از خود نشان نداد. نگاه متفاوت بیضایی به پدیده جنگ، عاملی بود که شانس دریافت پروانه نمایش را – لااقل تا زمانی که جنگ به پایان نرسیده بود – به صفر نزدیک می‌کرد.

فیلم مسافران مهتاب ساخته مهدی فخیم زاده اگر چه در زمان خود با بی‌مهری از سوی منتقدان و نویسندگان روبه‌رو شد اما یکی از آثار ماندگار سینمای ایران است. هنوز هم شخصیت نمکی در میان مخاطبان سینما به عنوان یکی از مهم‌ترین چهره‌های سینمایی در ذهن علاقه‌مندان به سینما حک شده و تکیه‌کلام‌های او در یادهاست. در این گزارش به بهانه سالگرد اکران فیلم، مروری بر نقدها و اظهارنظرهای قدیمی داشته‌ایم.

ابوالفضل جلیلی یکی از فیلمسازانی بود که در آن دوران پا به سینمای حرفه‌ای گذاشت. او در آن دوران عمدتا فیلم‌هایی مرتبط با دنیای کودکان و نوجوانانی می‌ساخت که با بحران‌هایی در دل دنیایی خشک و بی‌رحم مواجه می‌شدند. فیلم گال سومین فیلم بلند او پس از ۲ فیلم میلاد و بهار بود که گامی بلند برای او محسوب می‌شد و به شناخته‌شدن او در میان سینمادوستان جدی کمک کرد. در این مطلب سعی کردیم به ابعاد مختلف نظر منتقدان در دهه ۶۰ درباره فیلم بپردازیم و درباره سینمای جشنواره ای نمونه‌های جالبی را بررسی کنیم.

56 سال از اکران درام حماسی «دیوید لین» گذشته. درامی که در ظاهر قرار است داستان زندگی فردی به نام «یوری ژیواگو» را روایت کند، اما در واقع آینه‌ای است از تاریخ و وضعیت جامعه روسیه در سال‌های پرالتهاب بین انقلاب بلشویکی و شروع جنگ جهانی دوم. فیلم از رمان جذابی به همین نام از «بوریس پاسترناک» نویسنده روسی اقتباس شد و تصویری حقیقی از وضعیت طبقه متوسط شوروی در سال‌های سیاه حکومت کمونیست‌ها به مخاطب ارائه می‌داد.

یکی می‌ماند و یکی می‌رود. مرهم‌ها روی زخم‌ها را می‌پوشانند اما خاطره آن پریشان‌حالی و التهاب و بغض‌های مانده در گلو، کهنه و تکراری نمی‌شود. همان‌طور که عشق و اندوه و فریاد مرد تنهای فیلم شب یلدا بعد از گذشت ۲۰ سال، هنوز هم تازه است. هنوز هم مستقیم مرکز احساساتمان را نشانه می‌گیرد و هنوز هم بعد از هربار تماشا، با بغض و لبخندی توأمان، رهایمان می‌کند. در بیستمین سال تولید فیلم «شب یلدا»، با کارگردان و بازیگران و آهنگساز فیلم همراه شده‌ایم برای خاطره‌بازی و مرور آنچه باعث شد، «شب یلدا» به اثری ماندگار در سینمای ایران تبدیل شود. به همراه واکاوی نقش حامد و تحلیلی روانشناسانه درباره فیلم و مرور مصاحبه‌ها و نقدهای قدیمی.

مهم‌ترین نکته‌ای که هنگام اکران فیلم مادیان جلب توجه کرد، تفاوت آن با جریان مسلط سینمای ایران در آن دوران بود. در زمانه‌ای که بسیاری از فیلمسازان نمی‌دانستند که باید در آثارشان چه تصویری از جایگاه زن در جامعه ارائه دهند و به همین دلیل شخصیت‌های زن در بسیاری از این فیلم‌ها، افرادی منفعل و حاشیه‌ای به تصویر کشیده می‌شدند، علی ژکان در اولین ساخته‌اش -شاید تحت تأثیر سینمای بهرام بیضایی؛ شباهتی که عده‌ای از منتقدان هم به آن اشاره کردند- زنی تنها را به تصویر می‌کشید که در مقابل جبر محیط مردسالار ایستادگی می‌کرد و سعی می‌کرد حق خود و دخترش را از این جامعه بگیرد.

۵۹ سال از اکران یکی از مهم‌ترین فیلم‌های تاریخ سینما گذشته؛ فیلم لورنس عربستان یک شاهکار کلاسیک با کارگردانی کم‌نظیر «دیوید لین» و نقش‌آفرینی شماری از بهترین بازیگران تاریخ سینما مثل آنتونی کوئین، پیتر اوتول، عمر شریف و الک گینس است. احتمالا می‌دانید که فیلم براساس زندگی «توماس ادوارد لورنس» باستان‌شناس، دیپلمات، نظامی و نویسنده بریتانیایی که در جریان جنگ جهانی اول از طرف انگلستان در عربستان حضور داشت ساخته شده است. اما درباره زندگی قهرمان اصلی این داستان از یک داستان عجیب‌تر خبر دارید؟

82 سال از اکران آن گذشته و فیلم بر باد رفته همچنان یک کلاسیک تروتازه و فاقد تاریخ مصرف است که با نسل‌های مختلف ارتباط برقرار کرده و عشاق خاص خودش را دارد. پشت صحنه این اثر خوش‌پرداخت «ویکتور فملینگ» هم مانند خود فیلم جذاب و پرحاشیه بود. حال که به هشتادودومین سالگرد اکران یکی از باشکوه‌ترین تولیدات تاریخ هالیوود رسیده‌ایم، بد نیست 10 حقیقت هیجان‌انگیز در مورد آن را با هم مرور کنیم.

زمانی که کیانوش عیاری فیلم روز باشکوه (با نام کامل «روز باشکوه شهر کوچک») را ساخت، یکی از فیلمسازان محبوب منتقدان سینمای ایران بود. او با اولین فیلم خود (تنوره دیو) نظر مثبت کارشناسان را به خود جلب کرده بود و دو فیلم بعدی او (آن سوی آتش و شبح کژدم) این اعتبار را پله‌به‌پله افزایش داده بودند. بنابراین غیرمنتظره نبود که بسیاری از سینمادوستان جدی در آن دوران انتظار تماشای فیلم را می‌کشیدند. اما روز باشکوه فیلم غافلگیرکننده‌ای بود. این غیرمنتظره بودن البته به‌واسطه کیفیت فیلم نبود (همان‌طور که در ادامه خواهید خواند، بسیاری از منتقدان فیلم را تحسین کردند و عده‌ای حتی آن را بهترین فیلم عیاری تا آن روز دانستند) بلکه به لحن و حال‌وهوای طنزآلودی برمی‌گشت که در تضاد با روحیه عبوس ساخته‌های قبلی عیاری قرار داشت. اگر فیلم‌های متأخر عیاری را دیده باشید حتماً می‌دانید که او در فیلم‌هایی که در سال‌های اخیر ساخته هم میانه چندانی با شوخی و طنازی نداشته و همین، روز باشکوه را به تجربه‌ای کمیاب در کارنامه کیانوش عیاری تبدیل می‌کند.