گزارش فیلم

چه فیلم‌های فریدون جیرانی را دوست داشته باشیم و چه نه، نمی‌توانیم انکار کنیم که او فیلمساز بسیار شجاعی است. تلاش جیرانی برای ورود به عرصه‌هایی کمتر آزموده‌شده در سینمای ایران و علاقه‌اش به استفاده از الگوهایی رادیکال و ایده‌هایی غیرمنتظره، باعث شده تا جیرانی به یکی از فیلمسازان ویژه سینمای ایران تبدیل شود. این جسارت باعث شده تا در سینمای جیرانی با فرازونشیب‌های فراوانی روبه‌رو باشیم. ایده‌های خاص او گاه جواب داده‌اند و در بسیاری از موارد، نه. اما سینمای او، حتی در بدترین آثارش، کنجکاوی‌برانگیز بوده و جدا از الگوهای محافظه‌کار سینمای ایران می‌ایستد.

رسول صدرعاملی که از همان ابتدای کار فیلمسازی توانایی‌های خود را ثابت کرده بود، با استفاده از فضای باز پیش‌آمده پس از دوم خرداد ۷۶، دوره تازه‌ای از فعالیت خود را آغاز کرد. دختری با کفش‌های کتانی (۱۳۷۸) روایتی از دختری نوجوان بود که در دل شهر به‌دنبال هویت خود می‌گشت. فیلم با استقبال منتقدان روبه‌رو شد و بازتابی بود از فضای تازه‌ای که در آن می‌شد به‌شکلی صریح‌تر از گذشته به دغدغه‌ها و مشکلات اجتماعی پرداخت. با این وجود من، ترانه، پانزده سال دارم – دومین فیلم از سه‌گانه صدرعاملی در مورد دختران نوجوان – به نقطه عطف کارنامه این فیلمساز باتجربه تبدیل شد. من، ترانه… چند پله جلوتر از دختری… قرار گرفت و تحسین تقریبا یکپارچه منتقدان را به دست آورد.

هفدهم فروردین ماه ۱۳۶۵ سالروز تولد نوید محمدزاده است. او که فعالیت بازیگری‌اش در سینما را با حضور در نقش کوتاهی در فیلم «در میان ابرها» (روح الله حجازی، ۱۳۸۷) از اواخر دهه ۸۰ شمسی آغاز کرد، در پایان سال ۱۴۰۰ به عنوان یکی از بهترین بازیگران دهه ۹۰ شناخته می‌شود. اینجا مروری داریم بر آمار فروش فیلم‌های محمدزاده در همه سال‌های محبوبیت و فعالیت. آیا او ستاره بفروشی است؟

چهاردهم فروردین سالروز تولد رخشان بنی‌اعتماد مهم‌ترین و بهترین کارگردان زن تاریخ سینمای ایران است. او در سال 1333 به دنیا آمد و تا به حال ۱۰ فیلم بلند سینمایی و یک فیلم کوتاه داستانی («باران و بومی» از مجموعه «قصه‌های کیش») ساخته است. رخشان بنی اعتماد همچنین طی فعالیت فیلمسازی‌اش بیش از 30 فیلم مستند کوتاه و بلند نیز کارگردانی کرده است. به این بهانه مروری آماری خواهیم داشت بر تعداد مخاطبان آثار اکران شده وی در سینماهای ایران.

تا میانه‌های دهه 90، وضع به همان منوال سال‌های پایانی دهه 80 بود و بحران مخاطب به‌شکلی فاحش در سینمای ایران خودنمایی می‌کرد. اما از سال 95 با رشد قابل ملاحظه‌ای در تعداد تماشاگران روبه‌رو می‌شویم (هر چند این آمار هم به‌هیچ‌وجه قابل‌مقایسه با آمار دهه 60 و اوایل دهه 70 نیست). این فراز و فرود از اهمیت اکران نوروز کم نکرد. تا سال 1398 چنین شرایطی بر سینمای حکمفرما بود تا این‌که شیوع ویروس کرونا همه‌چیز را به هم ریخت و سینمای ایران وارد یکی از بحرانی‌ترین دوره‌هایش شد. مواردی چون سردرگمی مدیران سینمایی و تغییرات مداوم در تصمیم‌گیری‌ها، بازگشایی و تعطیلی چندباره سالن‌های سینما، روند کند واکسیناسیون و عدم استفاده مناسب از امکان نمایش آنلاین در کنار وضعیت پیچیده تولید (که باعث شده روند ساخت فیلم علی‌رغم تعطیلی سینما به‌شکل تقریباً مستمر در این دو سال ادامه داشته باشد)، وضعیت سینمای ایران را کماکان در ابهام حفظ کرده است. با انبوهی از فیلم‌های اکران‌نشده روبه‌روییم که مشخص نیست (با توجه به ظرفیت سینمای ایران) چگونه قرار است به‌شکلی منصفانه به نمایش عمومی درآیند. در یکی – دو سال اخیر، دست‌اندرکاران تعدادی از فیلم‌های مهم – فیلم‌هایی که به‌نظر می‌رسید به‌شدت برای نمایش در ایام نوروز مناسب بودند – از اکران فیلم خود در ایام نوروز سر باز زده‌اند. در چنین شرایطی، بعید است تبعات کرونا به این زودی‌ها دست از سینمای ایران بردارد.

سقوط آزاد اقتصادی سینمای ایران در دهه 80 هم ادامه یافت. تعداد مخاطبان سالیانه سینمای ایران که در انتهای دهه 60 به بیش از 80 میلیون رسیده بود، در انتهای دهه 80 به 10 میلیون نفر کاهش یافت. با در نظر گرفتن این‌که جمعیت ایران در این دو دهه حدود 20 میلیون نفر افزایش یافته بود، این سقوط شدید نشان‌دهنده ازدست‌رفتن جایگاه سینمای ایران نزد بخش وسیعی از مخاطبان بود. در چنین شرایطی، تصمیم‌گیرندگان سینمای ایران با اتخاذ تصمیماتی که عمدتاً در راستای افزایش انحصار بود، به این روند سرعت بخشیدند. نمونه چنین تصمیماتی را می‌توانیم در مورد اکران فیلم‌های خارجی در سالن‌های سینما مشاهده کنیم.

وقتی صحبت از کمدی می‌شود، بعید است مخاطب ایرانی تاریخ سینما یاد «جری لوئیس» نیفتد. او به‌خاطر انرژی زیادش مقابل دوربین، استفاده از صورتش برای خلق کمدی و البته به خاطر دوبله فراموش‌نشدنی دوبلور فقیدش «حسین قنبری»، همیشه در یاد سینمادوستان کشور باقی خواهد ماند. «جری لوئیس» 91 سال زیست و در هفت دهه از عمرش روی صحنه و جلوی دوربین مردم را خنداند و سرگرم کرد. کمدین محبوب آمریکایی اگر زنده بود، امروز 96 ساله می‌شد. به مناسبت سالروز تولدش 15 حقیقت جذاب و بامزه درباره جری لوئیس برای‌تان گردآوری کرده‌ایم و امیدواریم از خواندن این حقایق لذت ببرید.

دهه 1370، آغاز افول اقتصادی سینمای ایران بود. بعد از فروش – در مقیاس ایران – شگفت‌انگیز بیش از 81 میلیون قطعه بلیت در سال 1369، از سال 1370 با کاهش تقریباً مستمر آمار مخاطبان سینمای ایران روبه‌روییم؛ آماری که در انتهای دهه 70 به حدود 30 میلیون قطعه بلیت در سال رسید. اکران نوروزی هم در این دهه – به‌خصوص در نیمه اول این دهه – تاریک‌ترین وضعیتش را سپری کرد.

برندگان نود و چهارمین دوره اسکار در بخش‌های ۲۳گانه در مراسمی که به صورت حضوری و با رعایت جدی پروتکل‌های کرونا در سالن دالبی تئاتر برگزار شد، معرفی شدند. واندا سایکس، ایمی شومر و رجینا هال اجرای این دوره از مراسم را بر عهده داشتند.

اکران نوروزی تا پیش از پیروزی انقلاب معنای ویژه‌ای داشت و زمانی بود برای نمایش فیلم‌هایی سرگرم‌کننده تا خانواده‌ها بتوانند اوقات مفرحی را در سینما سپری کنند. اما شرایط بعد از پیروزی انقلاب تغییر کرد. تا قبل از سال 1363، اکران نوروزی عملاٌ بی‌اهمیت (اگر نگوییم بی‌معنا) بود. از سویی، وضعیت نامشخص کشور، آغاز جنگ تحمیلی و نبود قوانین مشخص باعث شده بود تا بحثی همچون مدیریت نمایش نوروزی اولویت هیچ مدیری نباشد. از طرف دیگر اساساً تعداد و تنوع محصولات جدید آن‌قدر زیاد نبود که بتوان بسته‌هایی را برای نمایش در دوره‌های مختلف سال تهیه کرد. به‌عنوان مثال اولین فیلمی که به‌عنوان یک محصول جدید در سال 1362 روی پرده رفت، فیلم تاریخی سفیر (فریبرز صالح) بود که از 27 اسفند 1363 اکران شد و هرچند در نهایت به فروش بالایی دست یافت و پرفروش‌ترین فیلم جدید اکران‌شده در سال 62 لقب گرفت اما، با توجه به فضای خشک و جدی‌اش، نسبتی با ایام نوروز نداشت. از آن زمان تا 25 فروردین 1362، هیچ فیلم جدیدی به نمایش در نیامد. در این دوره، بخش عمده‌ای از ظرفیت سالن‌های سینما به نمایش چندباره فیلم‌های قدیمی اختصاص داشت.