گزارش فیلم

بهرام بیضایی، هشت سال پس از سگ‌کشی، یک فیلم بلند دیگر ساخته بود. همین امر کافی بود تا طرفداران پرشمار این چهره بزرگ هنرهای نمایشی ایران به وجد آیند. پس از حواشی ساخت فیلم لبه پرتگاه که در نهایت هیچ‌گاه به مرحله تولید نرسید، بیضایی فیلمی در مورد مناسبات مسموم سینمای ایران ساخته بود که، از دید خیلی‌ها، داشت ماجراهای ناتمام‌ماندن آن فیلم را روایت می‌کرد. ترکیب بازیگران وقتی همه خوابیم هم، برای فیلمی از بیضایی، تا حدی غیرمنتظره و کنجکاوی‌برانگیز به‌نظر می‌رسید. تمام این مسائل باعث شدند تا بسیاری از سینمادوستان چشم‌انتظار نمایش فیلم در جشنواره فجر باقی بمانند. اما واکنش‌ها شباهتی به چیزی نداشت که انتظارش را می‌کشیدیم. نه‌تنها تعداد قابل‌توجهی از منتقدان به انتقاد از وقتی همه خوابیم پرداختند بلکه نمایش فیلم جرقه یکی از طوفانی‌ترین دعواهای رسانه‌ای دو دهه اخیر را میان گروهی از منتقدان و سینماگران زد. فارغ از کیفیت فیلم، آن‌چه پس از مدتی از وقتی همه خوابیم باقی ماند حاشیه‌هایی بود که بر متن چربیده بود. در این مطلب نگاهی انداخته‌ایم به چکیده یادداشت‌هایی که در زمان نمایش وقتی همه خوابیم بر این فیلم منتشر شدند و گوشه‌ای از حاشیه‌های ایجادشده پیرامون این فیلم در مطبوعات ایران.

شاید هیچ بازیگر دیگری بجز رابرت دنیرو در تاریخ سینما وجود نداشته که کارنامه بازیگری‌اش مالامال از شاهکارهای بی‌رقیب باشد. دنیرو یکی از بزرگترین بازیگرانی است که تا به حال پرده نقره‌ای به خودش دیده. او کنار بازیگران بزرگی مانند مارلون براندو، دنیل دی- لوئیس و مریل استریپ مقابل دوربین ظاهر شده، فیلم‌شناسی آثار رابرت دنیرو گسترده و پر از شاهکار و گاهی فیلم‌های ضعیف است. همکاری نزدیک با برخی از بزرگ‌ترین فیلمسازان این صنعت به ابتدای دوران بازیگری او در سال‌های ۱۹۶۰ بازمی‌گردد، زمانی که رابرت دنیرو با برایان دی پالما همکاری را شروع کرد، کمی قبل از شروع رابطه‌اش با مارتین اسکورسیزی در سال‌های ۱۹۷۰. پیش از دورانی که آن‌ها با ساخت راننده تاکسی، خیابان‌های پایین شهر، نیویورک نیویورک حتی به اوج هنر خود رسیده باشند. اینجا مروری داشته‌ایم بر بهترین نقش‌آفرینی رابرت دنیرو که خاطره‌انگیز است.

آلن دلون با مرگش در روز یک‌شنبه (18 اوت 2024 - 28 مرداد 1403) یک میراث سینمایی غنی و ارزشمند را به‌جا گذاشت. این بازیگر فرانسوی که نخستین بار در اواسط دهه 1950 بر پرده نقره‌ای ظاهر شد با برخی از مهم‌ترین فیلمسازان نیمه دوم قرن بیستم همکاری کرد، از لوکینو ویسکونتی و میکل‌آنجلو آنتونیونی گرفته تا ژان-پیئر ملویل رنه کلمان؛ و این در حالی است که جذابیت و جادوی حضورش در صحنه، الهام‌بخش نسل‌های مختلفی از سینمادوستان شد. به افتخارش آنچه در ادامه می‌خوانید نگاهی کوتاه اما پرنکته به خاطره‌انگیزترین و درخشان‌ترین بازی‌های آلن دلون است.

حاجی واشنگتن اولین فیلم سینمایی علی حاتمی پس از انقلاب بود. این فیلم در وقفه‌ای در حین تولید سریال جاده ابریشم (که بعدها به هزاردستان تبدیل شد) و با شرایطی دشوار ساخته و پس از مدتی به یکی از جنجالی‌ترین فیلم‌های علی حاتمی تبدیل شد. حاجی واشنگتن تنها فیلم توقیف‌شده حاتمی محسوب می‌شود که پس از باز شدن نسبی فضای فرهنگی در سال 1377 روی پرده رفت. در این مطلب نگاهی به چکیده برخی از نقدهای منتشرشده در مورد حاجی واشنگتن انداخته‌ایم.

«احمد سعید حق پرست راد» که به سعید راد معروف و مشهور است، چهارم آبان سال 1325 در حسن آباد تهران به دنیا آمد. او قبل از اینکه بازیگر شود، به طور کاملا حرفه‌ای بولینگ بازی می‌کرد. سعید راد با قد و قامت رعنا و چشمان نافذش در مهم‌ترین آثاری که بازی کرده اغلب در نقش ضدقهرمان دوست‌داشتنی ظاهر شده است. سعید راد که بعد از پیروزی انقلاب و در اوایل دهه هشتاد با بازی در فیلم دوئل باز هم به عرصه بازیگری بازگشت بامداد یک مرداد 1403 در سن هشتاد سالگی دار فانی را وداع گفت. در اینجا نگاهی می‌اندازیم به کارنامه کاری این بازیگر قدیمی و فقید سینمای ایران.

تیغ و ابریشم پایان انتظار هشت‌ساله طرفداران سینمای مسعود کیمیایی برای مواجهه با فیلم جدیدی از او بود. در فاصله سفر سنگ (1357) تا تیغ و ابریشم، کیمیایی تنها یک فیلم بلند (خط قرمز) ساخت که پس از نمایش در اولین دوره جشنواره فیلم فجر توقیف شد. همین فاصله زمانی بین دو فیلم متوالی اکران‌شده از فیلمساز بزرگی که در یک دهه منتهی به انقلاب هشت فیلم ساخته بود کافی بود تا علاقه‌مندان پرتعدادی کنجکاو تماشای ساخته جدید فیلمساز مطرح سینمای ایران شوند. در گزارش‌های منتشرشده از پنجمین دوره جشنواره فیلم فجر در شماره 48 ماهنامه فیلم می‌توان شواهدی از استقبال جالب مردم از نمایش تیغ و ابریشم در این جشنواره پیدا کرد: از تشویق مسعود کیمیایی هنگام ظاهرشدن نام او روی پرده سینما تا ناکامی یک منتقد برای تماشای فیلم به‌علت ازدحام جمعیت. با این وجود، به‌نظر می‌رسد تماشای فیلم حتی در میان طرفداران سینمای مسعود کیمیایی هم کمتر کسی را راضی کرد. در این مطلب نگاهی انداخته‌ایم به چکیده نقدهایی که در زمان نمایش تیغ و ابریشم در مورد این فیلم جنجالی مسعود کیمیایی منتظر شدند.

لیلا حاتمی به واسطه حضورپدرش درعرصه سینما خیلی زود مقابل دوربین ظاهرشد. علی حاتمی نام معتبری در سینمای ایران است و اولین قدم های لیلا حاتمی درعرصه بازیگری از حضورش درآثار پدرآغازشد. اما بی شک او یکی از تاثیرگذارترین و بهترین بازیگران زن ایرانی است که نه تنها درایران، بلکه درعرصه های بین المللی نامی معتبر است و تا به امروز موفقیت‌های بسیاری در داخل و خارج از ایران را به نام خود ثبت کرده است. در این مطلب نگاهی به کارنامه لیلا حاتمی، بازیگری با شمایل خاص در سینمای ایران انداختیم که در ادامه می‌خوانید.

عباس کیارستمی از دهه 1350 فیلم‌های قابل‌بحث و قابل‌توجهی می‌ساخت. اما از دهه 1360 بود که با فیلم‌هایی چون خانه دوست کجاست؟ و کلوزآپ هم در سطح جهان شناخته شد و هم در میان منتقدان ایران جایگاه یک چهره شاخص را پیدا کرد. مثل بسیاری از موارد مشابه، این تغییر جایگاه به دوقطبی‌شدن فضا دامن زد. برخی از منتقدان در جایگاه طرفداران پروپاقرص سینمای کیارستمی جای گرفتند و گروه کم‌تعدادتری با جدیت به مخالفت با آثار او پرداختند. وضعیت در مورد زندگی و دیگر هیچ هم چندان متفاوت نبود. با این وجود، معمولا همین تضادها باعث بارورشدن ایده‌های جدید می‌شود؛ اتفاقی که در مورد نقدهای منتشرشده بر زندگی و دیگر هیچ هم رخ داد. تلاش برخی از منتقدان برای پاسخگویی به نظرات دیگران باعث موشکافانه‌تر شدن مجموعه دیدگاه‌ها در مورد فیلم تحسین‌شده کیارستمی شد. در این مطلب نگاهی به چکیده نقدهایی انداخته‌ایم که در زمان نمایش زندگی و دیگر هیچ بر این فیلم منتشر شدند.

ابراهیم حاتمی کیا هم مثل بسیاری ازهمکارانش، سینما را از ساخت فیلم کوتاه آغازکرده است. فیلم‌هایی که نشان از قریحه و استعداد او درکارگردانی داشته، همچنان بسیاری ازآثارکوتاه او را تجربه‌های قابل تاملی توصیف می‌کنند. حاتمی کیا یکی ازکارگردان‌های مطرح و نام آشنای سینما، به خصوص درسینمای جنگ است. او تنها فیلمساز ایرانی نیست که جنگ را در آثارش واکاوی می‌کند، گو اینکه فیلمسازان جوانی طی سال‌های اخیر قدم در این راه گذاشته و فیلم‌های خوش ساختی در این حیطه ارائه داده‌اند. اما برخی از آثار حاتمی‌کیا با مضمون جنگ همچنان از آثار قابل بحث و پرمعنای سینمای ما است. او چند سالی است که سرگرم ساخت سریال حضرت موسی است. در این مطلب نگاهی انداختیم به کارنامه ابراهیم حاتمی کیا، راوی قصه‌های ناشنیده جنگ.

اگر قرار باشد از میان تمام آثار تاریخ سینمای ایران فقط یک فیلم را انتخاب کنیم که در آن حاشیه به‌کلی بر متن چربیده است، بعید است گزینه‌ای بهتر از برزخی‌ها بیابیم. در شرایطی که وقوع انقلاب باعث تغییراتی بنیادین در تمام سطوح شده بود، برزخی‌ها تلاشی با محوریت تعدادی از مهم‌ترین چهره‌های سینمای پیش از انقلاب برای انطباق با فضا و تفکر تازه بود و البته می‌توانست نوعی اعلام برائت هم محسوب شود. با این وجود شرایط آن روزها چنان تندوتیز بود که به‌نظر می‌رسید هیچ اقدامی چاره‌ساز نیست. گرچه دست‌اندرکاران وقت وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی با صدور مجوز نمایش برزخی‌ها نشان دادند که سعی دارند به‌شکل بهینه‌ای از افراد سرشناس سینمای قبل از انقلاب استفاده کنند اما در نهایت زور مخالفان عموما تندروی فیلم که گروهی از دست‌اندرکاران وقت حوزه اندیشه و هنر اسلامی (که بعدها به حوزه هنری معروف شد) و البته افراد عمدتا بدون نامی در برخی از روزنامه‌های وقت را در بر می‌گرفت بر نیروهای رسمی هدایت‌کننده سینمای ایران چربید و برزخی‌ها بعد از مدت کوتاهی نمایش از پرده پایین کشیده شد. با این وجود همان زمان کوتاه کافی بود تا برزخی‌ها به یک فیلم بسیار پرمخاطب تبدیل شود. با توجه به این‌که در کمتر مطلبی در آن سال‌ها به کیفیت فنی فیلم اشاره شد، این یادداشت بیشتر به چکیده نقدهایی اشاره دارد که عمدتا در مخالفت با تصمیم‌گیری‌های کلان سینمایی منتشر شده بودند و برزخی‌ها را بهانه‌ای قرار داده بودند تا انتقادات کلان‌تری را مطرح کنند.