# تقوایی

۱۲ سال صبر برای تماشای فیلم جدید هر کارگردانی یک انتظار طولانی محسوب می‌شود؛ چه‌برسد به این‌که چنین اتفاقی در مورد فیلمساز شاخصی چون ناصر تقوایی رخ دهد. از زمان ساخت فیلم ای ایران در سال 1368 که به فروش قابل‌قبولی دست یافت اما با نظرات ضدونقیض منتقدان روبه‌رو شد تا سال 1380، تقوایی تنها یکی از اپیزودهای فیلم قصه‌های کیش را جلوی دوربین برد. بنابراین تولید کاغذ بی‌خط و نمایش آن در بیستمین دوره جشنواره فجر، یکی از بزرگ‌ترین اتفاقات آن سال سینمای ایران محسوب می‌شد. در این مطلب نگاهی به چکیده برخی از نقدهای منتشرشده در مورد کاغذ بی‌خط انداخته‌ایم.

«زنگی و رومی» قرار بود هفتمین فیلم سینمایی کارنامه ناصر تقوایی باشد، فیلمی پرستاره که قصه‌اش در بستر تاریخ روایت می‌شد، اما بعد از سه ماه پیش تولید سنگین فقط ده دقیقه از آن جلوی دوربین رفت و بعد از آن فیلمبرداری پروژه برای همیشه متوقف شد. از آن روز به تاریخ انتشار این مطلب، 22 سال می‌گذرد. منبع این عکس‌ها سایت فیلم‌نیوز است.

ناصر تقوایی یکی از چند کارگردان باقیمانده از نسل موج نوی سینمای ایران است که فعالیت‌هایش را در عرصه فیلمسازی از اواخر دهه 40 آغاز کرد. وجه مشترک تمامی کارگردانان مطرح موج نو در دهه 50 سانسور و توقیف آثارشان در پیش از انقلاب است که بعد از انقلاب هم به خاطر برخی تنگ‌نظری‌ها یا منجر به سانسور و توقیف مدت‌دار آثار شده و یا همچون تقوایی تصمیم به کار نکردن گرفته شده است که این دوری از سینما به 22 سال رسیده است. ساخته‌های سینمایی و تک‌سریال ناصر تقوایی اگرچه به تعداد انگشتان دو دست هم نمی‌رسد اما تاثیر او بر سینمای ایران و حتی در زمینه ساخت فیلم‌های مستند و سریال‌سازی غیرقابل انکار است. اینجا مروری داریم بر کارنامه سینمایی ناصر تقوایی که تک‌تک کارهایش جزو بهترین هاست.

ناخدا خورشید با چنان استقبالی از سوی اکثر منتقدان روبه‌رو شده بود که می‌توانست کار ساخت فیلم بعدی را برای هر فیلمسازی سخت کند. در چنین شرایطی، حتی برای فیلمساز بزرگی همچون ناصر تقوایی نیز سخت بود که برای پروژه بعدی‌اش به‌سراغ دستمایه‌ای کاملا متفاوت برود. اگر ناخدا خورشید در جنوب ایران (جایی که تقوایی به‌خاطر سال‌ها زندگی در آنجا، تسلطی تمام‌وکمال بر حال‌وهوای کلی‌اش داشت) می‌گذشت، داستان ای ایران در شمال کشور روایت می‌شد. اگر ناخدا خورشید فیلم تلخ‌اندیشانه و نفس‌گیری بود، ای ایران قرار بود یک کمدی هجوآمیز سیاسی باشد. این تحولات، کنجکاوی‌ها را برای مواجهه با فیلم تازه تقوایی بیشتر کرده بود. اما ای ایران نتوانست انتظار اکثر منتقدان را برآورده کند؛ هرچند به‌خاطر نام بزرگ تقوایی و ترکیب بازیگران شناخته‌شده، با واکنش‌های گسترده و متفاوتی روبه‌رو شد. به بهانه سالگرد اکران عمومی ای ایران، نگاهی به چکیده نظراتی انداخته‌ایم که منتقدان در زمان اکران این فیلم در موردش بیان کردند.

ناصر تقوایی همیشه وقتی می‌خواهد خودش را معرفی کند، زندگی پربار و پررنجش را در چند جمله‌ کوتاه خلاصه می‌کند: «در تابستان ۱۳۲۰ خورشیدی، در گرمای جنگ جهانگیر دوم، در قلب جنگلی از نخل‌های ستبرسبز، در یک روستای عرب‌نشین زاده شدم. در کودکی یک سیاح حرفه‌ای بودم. به همراه پدر به دوردست‌ترین بندرهای دریای جنوب سفر کردم و هر کلاس ابتدایی را در شهری و ده‌کوره‌ای خواندم و هفت سال بعد که به زادگاه خودم برگشتم، در عالم خیال یک سندباد نوجوان بودم. در دبیرستان به ادبیات علاقه داشتم اما ریاضی خواندم. در جوانی داستان کوتاه می‌نوشتم و فریفته‌ شیوه‌های نو بودم اما باز نمی‌دانم چه شد که از سینما سردرآوردم. در این مسیر به آدم‌های دانا برخوردم و صحنه‌های جالب ولی زندگی خودم هیچ صحنه‌ جالبی ندارد. تنها شانس من در زندگی شاید این بوده که با یک تولد ناخواسته، نیم‌قرن تمام مثل یک آدم زیادی در کنار یک ملت کهنسال زندگی کرده‌ام.»

فیلم ناخدا خورشید ساخته ناصر تقوایی از مهم‌ترین آثار سینمای ایران است. فیلمی که با اقتباس از یکی از آثار همینگوی ساخته شده و در 6 آبان 1366 روانه پرده سینماها شد. به بهانه سالگرد اکران این فیلم نگاهی داشتیم به اظهارنظرها و رخدادهای پیرامون این فیلم که در ادامه می‌خوانید.