گزارش فیلم

اغراق نیست اگر «والت دیزنی» را بزرگ‌ترین نابغه تاریخ هالیوود قلمداد کنیم. او با جدی‌انگاشتن و ترویج انیمیشن، قواعد سینما را به‌کلی تغییر داد و پایه‌گذار جریانی در تاریخ هنرهای بصری شد که انتها و پایانی برایش وجود ندارد. دیزنی رکورددار کسب جوایز فردی سینمایی در تاریخ و رکورددار تعداد نامزدی و کسب جوایز اسکار است. او مجموعا 59 بار نامزد دریافت جایزه اسکار شد و 22 جایزه رقابتی (منهای اسکارهای افتخاری) را درو کرد و دنیایی رنگارنگ و خیال‌انگیز برای کودکان و بزرگسالان ساخت. حالا 55 سال از مرگ نسبتا زودهنگام او گذشته و بد نیست به مناسبت سالروز فقدانش کمی بیشتر در مورد او، زندگی و آثارش بدانیم.

82 سال از اکران آن گذشته و فیلم بر باد رفته همچنان یک کلاسیک تروتازه و فاقد تاریخ مصرف است که با نسل‌های مختلف ارتباط برقرار کرده و عشاق خاص خودش را دارد. پشت صحنه این اثر خوش‌پرداخت «ویکتور فملینگ» هم مانند خود فیلم جذاب و پرحاشیه بود. حال که به هشتادودومین سالگرد اکران یکی از باشکوه‌ترین تولیدات تاریخ هالیوود رسیده‌ایم، بد نیست 10 حقیقت هیجان‌انگیز در مورد آن را با هم مرور کنیم.

رسول صدرعاملی متولد 22 آذر 1333 در اصفهان است. او تا سال 1359 و قبل از گرایش به فیلمسازی، خبرنگار، گزارشگر و قصه نویس روزنامه «اطلاعات» بود و فیلمسازی را با فیلم «رهایی» در سال 1361 آغاز کرد. صدرعاملی طی چهل سال فعالیت در سینما به عنوان کارگردان، سیزده فیلم سینمایی ساخت که پنج تای آن استقبال مخاطبان را در پی داشت. آن هم در باز زمانی 1364 تا 1381. متاسفانه اطلاعاتی از اکران اولین فیلم صدرعاملی (رهایی) در دسترس نیست، و دو فیلم «سمفونی تهران» (1372) به دلیل تایم کم آن (58 دقیقه) و «در انتظار معجزه» (1388) هم هیچگاه به اکران عمومی در نیامدند. به همین دلیل در ادامه به مرور آماری تعداد مخاطبان ۱۰ فیلم اکران شده رسول صدرعاملی می‌پردازیم.

وقتی به بیستمین سالگرد اکران «هری پاتر» می‌رسیم، جادوی واقعی برخلاف بسیاری بازیگران قبل از آن‌ها در نحوه رفتار قابل قبول و صادقانه ستاره‌های جوانش نمود داشته است. این‌که ۳ ستاره آن یعنی دنیل ردکلیف، اما واتسون و روپرت گرینت، هنوز زنده هستند، ظاهراً راضی و خوشحال به نظر می‌رسند و به مواد مخدر اعتیاد ندارند! زندگی آن‌ها بعد از هری پاتر به راحتی می‌توانست متفاوت باشد. هنگامی‌که آن‌ها در یک کنفرانس مطبوعاتی در آگوست ۲۰۰۰ به جهان معرفی شدند، سخت بود که از آنچه ممکن است در انتظارشان باشد نترسند. آیا آن‌ها در نهایت از پدر و مادر خود مانند کوری فلدمن و ینا مالون شکایت خواهند کرد؟ یا مثل هنری توماس با بازی در فیلم ای‌تی و ویل ویتسون با بازی در فیلم با من بمان از این سیرک غم‌انگیزی که شهرت جدیدشان آن‌ها را احاطه کرده است، رنجیده خاطر خواهند شد؟ آیا آن‌ها مانند درو بریمور از ریل خارج می‌شوند و به توان‌بخشی می‌پردازند یا زندگی آن‌ها مانند ریور فینیکس و کوری‌هایم کوتاه می‌شود؟

زمانی که کیانوش عیاری فیلم روز باشکوه (با نام کامل «روز باشکوه شهر کوچک») را ساخت، یکی از فیلمسازان محبوب منتقدان سینمای ایران بود. او با اولین فیلم خود (تنوره دیو) نظر مثبت کارشناسان را به خود جلب کرده بود و دو فیلم بعدی او (آن سوی آتش و شبح کژدم) این اعتبار را پله‌به‌پله افزایش داده بودند. بنابراین غیرمنتظره نبود که بسیاری از سینمادوستان جدی در آن دوران انتظار تماشای فیلم را می‌کشیدند. اما روز باشکوه فیلم غافلگیرکننده‌ای بود. این غیرمنتظره بودن البته به‌واسطه کیفیت فیلم نبود (همان‌طور که در ادامه خواهید خواند، بسیاری از منتقدان فیلم را تحسین کردند و عده‌ای حتی آن را بهترین فیلم عیاری تا آن روز دانستند) بلکه به لحن و حال‌وهوای طنزآلودی برمی‌گشت که در تضاد با روحیه عبوس ساخته‌های قبلی عیاری قرار داشت. اگر فیلم‌های متأخر عیاری را دیده باشید حتماً می‌دانید که او در فیلم‌هایی که در سال‌های اخیر ساخته هم میانه چندانی با شوخی و طنازی نداشته و همین، روز باشکوه را به تجربه‌ای کمیاب در کارنامه کیانوش عیاری تبدیل می‌کند.

اگر بخواهیم کارنامه فیلمسازی ابراهیم حاتمی‌کیا را به چند دوره مختلف تقسیم کنیم به طور قطع باید یکی از فصول مهم دوران کاری او را به زمان ساخت فیلم از کرخه تا راین اختصاص دهیم. از کرخه تا راین از چند وجه اثر مهمی در سینمای ایران به حساب می‌آید که به بهانه پخش مجدد آن از طریق فیلیمو به ویژگی‌های این فیلم با اشاره به نقدها و گفت‌وگوها در زمان اکران فیلم می‌پردازیم.

بیست و هشت سال از اکران شاهکار استیون اسپیلبرگ گذشته؛ فیلم فهرست شیندلر. روایت این کارگردان یهودی از نجات جان 1200 یهودی توسط اسکار شیندلر در جریان جنگ جهانی دوم از چنگال نازی‌ها، همچنان یکی از بهترین پرتره‌های سینمایی در مورد وقایع مربوط به هولوکاست یا شاید بهترین آن‌هاست. بعد از گذشت 28 سال هنوز می‌توان مقهور فیلم‌نامه دقیق «استیون زیلیان»، فیلمبرداری خیره‌کننده سیاه‌وسفید «یانوش کامینسکی» و کارگردانی بی‌نقص اسپیلبرگ شد و به تماشای این پکیج باشکوه نشست. در 28 سالگی فهرست شیندلر تصمیم گرفتیم حقایقی در مورد فیلم و پشت صحنه فیلم را برای‌تان گردآوری کنیم.

بعد از پیروزی انقلاب، بحث‌های زیادی در مورد چگونگی حرکت سینمای ایران در دوران جدید در گرفت. در سال‌های 1357 تا 1361 تکلیف سینمای ایران هنوز به‌درستی مشخص نبود و نوعی سردرگمی میان مدیرانی که مدام جابه‌جا می‌شدند و سینماگران به چشم می‌خورد. اما پس از سال 1361 به‌تدریج ویژگی‌هایی از سوی مدیران وقت به‌عنوان خصوصیات سینمای مطلوب مورد توجه قرار گرفت؛ مواردی چون تلاش برای انتقال مفاهیم ارزشمند به مخاطبان در عین تلاش برای سرگرم‌کننده بودن، دوری از ستاره‌محوری، پرهیز از قهرمان‌پروری به‌سبک فیلم‌های قبل از انقلاب، تلاش برای افزایش اهمیت نقش کارگردان و فیلمنامه‌نویس برای جذب مخاطبان به‌جای توجه صرف به بازیگران، و موارد دیگر. سناتور، سومین فیلم مهدی صباغ‌زاده، در چنین شرایطی ساخته و پس از اکران در تاریخ 7 آذر 1363 به یکی از مهم‌ترین فیلم‌های آن سال تبدیل شد.

فروزن یکی از مهم‌ترین انیمیشن‌های تاریخ است. اولا توانست به پرفروش‌ترین انیمیشن تاریخ سینما تبدیل شود، ثانیا به واسطه همین استقبال، با مردم تمام نقاط جهان ارتباط برقرار کرد و فرهنگ مشترکی را بین کودکان اقصی نقاط زمین پایه‌ریزی کرد. در طول سال‌های اخیر نه فقط در اروپا و آمریکا، که حتی در کشورهایی مانند ایران یا افغانستان هم گرفتن جشن تولد با تم فروزن و فروش کالاها و لوازم جانبی با تصویر شخصیت‌های این فیلم رواج پیدا کرده و «فروزن» یک خرده‌فرهنگ بین کودکان این نسل تشکیل داده است. به مناسبت ۸ سالگی اکران این انیمیشن، برویم سراغ ۸ حقیقت جذاب در مورد فیلم.