امین تارخ؛ معجزه مجسمه

دهه 60 | شروعی طوفانی با نقشی منفی

امین تارخ در سال 1361 و با نقش‌آفرینی در فیلم مرگ یزدگرد ساخته بهرام بیضایی، بازیگری در سینما را تجربه کرد. فیلمی که توقیف شد و هیچ گاه رنگ پرده نقره‌ای را ندید. پس از آن او در سال 1365 در فیلم چمدان ساخته زنده یاد جلال مقدم بازی کرد اما این فیلم با 5 سال تأخیر در سال 1370 اکران شد. امین تارخ در این میان شش فیلم بر پرده سینماها داشت که 3 تای آن در سال 1367 اکران شدند. اولین فیلم سینمایی که با هنرنمایی امین تارخ به روی پرده سینماهای ایران رفت، پرنده کوچک خوشبختی ساخته پوران درخشنده بود. پرنده کوچک خوشبختی که در بخش مسابقه ششمین جشنواره فیلم فجر (بهمن 1366) حضور داشت، در 6 بخش نامزد دریافت جایزه بود که در نهایت جایزه ویژه هیأت داوران به عطیه معصومی بازیگر ناشنوای فیلم تعلق گرفت. فیلم پوران درخشنده که بازیگرانی چون هما روستا، جمیله شیخی، آزیتا لاچینی، شهلا ریاحی، فتحعلی اویسی و ... در آن ایفای نقش کرده بودند، در تاریخ 15 تیر سال 1367 اکران عمومی شد و توانست بیش از 2 میلیون و 165 هزار تماشاگر را روانه سالن‌های سینما کند و رتبه دوم جدول پربیننده‌ترین آثار سال را به دست آورد. در آن سال فیلم جنگی کانی مانگا ساخته سیف‌الله داد با جذب بیش از 3 میلیون و 500 هزار مخاطب عنوان پرتماشاگرترین فیلم سال را از آن خود کرده بود. 23 شهریور ماه دومین فیلم امین تارخ با نام پاییزان ساخته رسول صدرعاملی و نقش‌آفرینی کتایون ریاحی و داریوش ارجمند روانه پرده سینماها شد و در نهایت استقبال قابل قبول مخاطبان را در پی داشت. حدود یک میلیون و 290 هزار تماشاگر از فیلم دیدن کردند و جایگاه هفتم جدول پرمخاطب‌ترین‌های سال به فیلم رسول صدرعاملی رسید. کسی که در سال 1364 فیلم پرتماشاگر گل‌های داودی را روی پرده سینماها داشت. سومین فیلم با هنرنمایی امین تارخ که در سال 1367 اکران شد، نسخه سینمایی سریال بوعلی سینا به کارگردانی زنده یاد کیهان رهگذار و بازی فیروز بهجت محمدی، محمد ابهری، اسماعیل محرابی، سعید اویسی، چنگیز وثوقی و سرور نجات الهی بود که استقبال سرد مخاطبان را به دنبال داشت. بوعلی سینا در تاریخ 9 آذر به نمایش درآمد و کمتر از 200 هزار تماشاگر به دیدن فیلم رفتند و رده 83 جدول پربیننده‌ترین‌های سال به فیلم کیهان رهگذار رسید. مسعود کیمیایی که خط قرمز را در محاق توقیف داشت و برخورد سرد نویسندگان و منتقدان و داوران جشنواره فیلم فجر با نسخه سانسور شده تیغ و ابریشم را از سر گذرانده بود، در سال 1367 دست به کار ساخت سرب شد. او در گفت و گو با ماهنامه فیلم گفته بود: در سرب به شدت خودم هستم. سرب با حضور بیشمار بازیگران چهره و مطرح آن سال‌ها ساخته شد. یکی از همین بازیگران مطرح، امین تارخ بود. هادی اسلامی، جمشید مشایخی، فریماه فرجامی، فتحعلی اویسی، جلال مقدم، غلامحسین لطفی، نرسی گرگیا، پروین سلیمانی، میرمحمد تجدد و ... دیگر چهره‌های مطرح فیلم «سرب» بودند.

سینما تارخ شیراز

فیلم کیمیایی در هفتمین جشنواره فیلم فجر در بخش مسابقه حاضر بود و سیمرغ بلورین بهترین فیلمبرداری (محمود کلاری) و دیپلم افتخار بهترین بازیگر نقش اول زن (فریماه فرجامی) را به دست آورد و در بخش‌های بهترین بازیگر نقش اول مرد (هادی اسلامی)، بهترین بازیگر نقش مکمل مرد (فتحعلی اویسی) و بهترین طراحی صحنه و لباس (ایرج رامین‌فر) نامزد دریافت جایزه بود. سرب در تاریخ 31 خرداد سال 1368 در سینماهای ایران به روی پرده رفت و موفق شد بیش از یک میلیون و 180 هزار تماشاگر را جذب کند و رتبه دوازدهم جدول پرتماشاگرترین فیلم‌های سال را به دست آورد. امین تارخ که همکاری با مسعود کیمیایی را در کارنامه می‌دید، در دهه 60 و اوایل دهه 70 موفق به هنرنمایی در دو فیلم از علی حاتمی نیز شد؛ او در سال 1368 در فیلم مادر علی حاتمی و در کنار بازیگرانی چون رقیه چهره‌آزاد، محمدعلی کشاورز، اکبر عبدی، فریماه فرجامی، اکرم محمدی، نادره خیرآبادی، جمشید هاشم‌پور و حمید جبلی بازی کرد. فیلم در هشتمین جشنواره فیلم فجر و در حضور فیلم‌هایی چون دندان مار، هامون و ای ایران ساخته سه بنیانگذار موج نوی تاریخ سینمای ایران (مسعود کیمیایی، داریوش مهرجویی و ناصر تقوایی) موفق شد در هشت بخش نامزد دریافت جایزه شود و اکبر عبدی در بخش بهترین بازیگر نقش مکمل مرد و رقیه چهره‌آزاد در بخش بهترین بازیگر نقش اول زن توانستند صاحب سیمرغ بلورین شوند. مادر در تاریخ 10 مرداد سال 1369 اکران عمومی شد و توانست بیش از یک میلیون و 670 هزار مخاطب را روانه سالن‌های سینما کند و در جایگاه هفتم جدول پربیننده‌ترین آثار سال قرار گیرد. در سال 1368 تارخ در فیلم دیگری با نام جستجوگر ساخته محمد متوسلانی که کمدی تماشاگرپسند کفش‌های میرزانوروز را بر پرده سینماها داشت، ایفای نقش کرد. داریوش ارجمند، محمدعلی کشاورز، اسماعیل خلج، خسرو دستگیر و فاطمه نوری از دیگر بازیگران فیلم بودند. جستجوگر در هشتمین جشنواره فیلم فجر نسبتا موفق بود و در کنار آثار بزرگانی چون کیمیایی، مهرجویی، تقوایی و حاتمی توانست در ده بخش نامزد دریافت جایزه شود و در نهایت دیپلم افتخار بهترین فیلمنامه (محمد متوسلانی، میهن بهرامی، اسماعیل خلج) را از آن خود کرد. جستجوگر همزمان با فیلم مادر در سینماها به روی پرده رفت و در نهایت کمتر از نصف تعداد تماشاگران فیلم مادر توانست مخاطب را جذب کند و رتبه 23 جدول پربیننده‌ترین‌های سال را به نام خود ثبت کند. کم‌تماشاگرترین فیلم امین تارخ که در دهه شصت به روی پرده رفت چمدان ساخته جلال مقدم و هنرنمایی عزت‌الله انتظامی، پروانه معصومی، عزت‌الله مقبلی و ناصر لقایی بود که پس از 5 سال (1370) رنگ پرده را می‌دید و با توجه به اینکه در بدترین روز سال اکران شد (20 دی) نزدیک به 50 هزار مخاطب از فیلم دیدن کردند و جایگاه 116 جدول پربیننده‌ترین‌های سال به فیلم «چمدان» رسید.

دهه 70 | زمانی برای کسب سیمرغ

امین تارخ در دهه هفتاد 10 فیلم را در اکران عمومی داشت که از این بین تنها یک فیلم موفق به جذب بیش از یک میلیون نفر به سالن‌های سینما شد: سارا به کارگردانی داریوش مهرجویی و البته دو فیلم هم نزدیک به یک میلیون نفر تماشاگر داشتند: دلشدگان و عشق + 2. در سارا که پس از فیلم‌های هامون و بانو جدیدترین اثر داریوش مهرجویی بود، نیکی کریمی، خسرو شکیبایی و یاسمین ملک‌نصر ایفای نقش کردند؛ سارا در بخش مسابقه یازدهمین جشنواره فیلم فجر (بهمن 1371) حاضر بود و در 6 بخش کاندیدای دریافت جایزه بود و موفق شد سیمرغ بلورین بهترین فیلمنامه (داریوش مهرجویی، با نگاهی به نمایشنامه خانه عروسک نوشتن هنریک ایبسن) و بهترین بازیگر نقش مکمل زن (یاسمین ملک‌نصر) را به دست آورد. دلشدگان که مجموعه‌ای از مطرح‌ترین بازیگران آن دوران در تیم بازیگری‌اش حضور داشتند (فرامرز صدیقی، سعید پورصمیمی، اکبر عبدی، جمشید هاشم‌پور، جلال مقدم، حمید جبلی، رقیه چهره آزاد و ...) در دهمین دوره جشنواره فیلم فجر در 5 بخش نامزد دریافت جایزه شد بدون اینکه حتی یک دیپلم افتخار نصیبش شود. دلشدگان 6 آبان سال 1369 در سینماهای ایران اکران شد و موفق شد بیش از 980 هزار تماشاگر را جذب سالن‌های نمایش دهنده کند. درام عاشقانه عشق + 2 به کارگردانی رضا کریمی و با هنرنمایی امین تارخ، فاطمه معتمدآریا و ویشکا آسایش دیگر فیلم تارخ بود که در دهه 70 و در تاریخ 2 تیر سال 1378 در سینماهای ایران اکران شد و نزدیک به 940 هزار تماشاگر را جذب سالن‌های سینماهای نمایش دهنده کرد و رده یازدهم جدول پرمخاطب‌ترین آثار سال را به دست آورد.

کسب اولین سیمرغ بلورین

امین تارخ برای بازی در فیلم جنگی – اجتماعی ماه و خورشید ساخته محمدحسین حقیقی در پانزدهمین جشنواره فیلم فجر موفق شد سیمرغ بلورین بهترین بازیگر نقش مکمل مرد را از آن خود کند. البته از شیرینی کسب اولین جایزه با عدم استقبال مخاطبان از فیلم در اکران عمومی کمی کاسته شد. تنها 2 هزار و 500 نفر به دیدن فیلم رفتند و عنوان کم تماشاگرترین فیلم کارنامه سینمایی امین تارخ به «ماه و خورشید» تعلق گرفت!

هنرنمایی در دو کمدی موفق

تارخ در دهه 70 در دو کمدی موفق هنرنمایی کرد: مجسمه و آرزوی بزرگ. در هر دو فیلم هم نقش اصلی داشت. مجسمه ساخته ابراهیم وحیدزاده که بازیگران بیشماری مثل ثریا قاسمی، شیوا خنیاگر، سیروس ابراهیم زاده، منوچهر حامدی، هرمز هدایت، جهانگیر فروهر، بهزاد خداویسی و ... در آن حضور داشتند، در جشنواره فیلم فجر (دوره 11) فقط شرکت کننده بود و به موفقیتی دست نیافت. فیلم در تاریخ 16 تیر سال 1372 اکران شد و حدود 462 هزار تماشاگر از فیلم دیدن کردند و جایگاه 25 جدول پرمخاطب‌ترین‌های سال به فیلم ابراهیم وحیدزاده رسید. آرزوی بزرگ به کارگردانی خسرو شجاعی و بازی تحسین برانگیز اکبر عبدی (در چند نقش متفاوت) و امین تارخ، فاطمه گودرزی، حمید لولایی، کیومرث ملک‌مطیعی، کیهان مکلی و ... در سیزدهمین جشنواره فیلم فجر در بخش مسابقه حضور داشت و البته به موفقیتی نرسید. آرزوی بزرگ که پیش‌بینی می‌شد از پرتماشاگرترین آثار سال باشد، نوروز سال 1372 اکران شد و البته نتوانست مخاطبان زیادی را به سالن‌های سینما بکشاند. حدود 243 هزار نفر بیننده فیلم بودند و رده 44 جدول پرمخاطب‌ترین‌های سال به آرزوی بزرگ تعلق گرفت.

دهه 80 | تجربه ناخوشایند با مسعود کیمیایی

امین تارخ در دهه 80 تنها 4 فیلم سینمایی در اکران عمومی داشت که 2 تای آن‌ها تجربه ناموفقی برای او به حساب می‌آیند: رازها آخرین ساخته محمدرضا اعلامی و رئیس به کارگردانی مسعود کیمیایی. رازها با بازی میترا حجار، ایرج نوذری، جمشید هاشم‌پور و فهمیه راستکار دو سال پس از ساخت و در تاریخ 22 بهمن 1385 به روی پرده رفت و تنها 30 هزار نفر از آن دیدن کردند و رتبه 42 جدول پرمخاطب‌ترین های سال به آخرین ساخته محمدرضا اعلامی رسید. کسی که فیلم پرتماشاگر افعی را در سال 1372 در اکران عمومی داشت. رئیس به کارگردانی مسعود کیمیایی که پس از تجربه ناموفق سربازهای جمعه و فیلم نسبتا قابل قبول حکم، با بزرگانی چون فرامرز قریبیان، امین تارخ، خسرو شکیبایی، داریوش ارجمند و همچنین پولاد کیمیایی و مهناز افشار ساخته شده بود در خلال برگزاری بیست و پنجمین جشنواره فیلم فجر (بهمن 1385) از رقابت بازماند و در تاریخ 6 تیر 1386 به روی پرده سینماهای ایران رفت و 428 هزار تماشاگر را روانه سالن‌های نمایش دهنده فیلم کرد و رتبه 8 جدول پربیننده‌ترین‌های سال به فیلم مسعود کمیایی رسید. امین تارخ در سال 1385 همچنین در اولین ساخته بهرام توکلی هم ایفای نقش کرده بود: پابرهنه در بهشت. فیلمی خوش ساخت با حضور بازیگرانی چون هومن سیدی، افشین هاشمی، سیروس همتی، فهیمه راستکار، مرضیه وفامهر، اسماعیل خلج، نگار جواهریان و ... که در جشنواره بیست و پنجم فیلم فجر در 7 بخش نامزد دریافت جایزه بود و سیمرغ بلورین بهترین فیلمبرداری (حمید خضوعی ابیانه)، بهترین بازیگر نقش مکمل مرد (افشین هاشمی) و بهترین صدابرداری (حسن زاهدی و داریوش صادقپور) را به دست آورد.

دهه 90 | یک فیلم ناموفق و دیگر هیچ

تارخ در دهه 90 تنها یک فیلم بر پرده سینماها داشت: پشت دیوار سکوت ساخته مسعود جعفری جوزانی. پشت دیوار سکوت که در آن بازیگرانی چون پرویز پورحسینی، حسین پاکدل، سحر جعفری جوزانی، شقایق فراهانی، بهزاد فراهانی و سیامک صفری نقش‌آفرینی کردند، در سی و پنجمین جشنواره فیلم فجر (1395) حاضر بود و تنها در بخش بهترین جلوه‌های ویژه رایانه‌ای (امیر و کامران سحرخیز) نامزد دریافت جایزه شد. فیلم در تاریخ 24 مرداد سال 1397 اکران عمومی شد و تنها 15 هزار نفر به دیدن فیلم رفتند و جایگاه 76 جدول پرتماشاگرترین‌های سال به فیلم مسعود جعفری جوزانی تعلق گرفت.  

تعداد تماشاگران آثار اکران شده امین تارخ به ترتیب سال اکران

نام فیلم	سال ساخت	سال اکران	تاریخ اکران	تعداد تماشاگران	رتبه
پرنده کوچک خوشبختی	1366	1367	15 تیر	2,167,370	2
پاییزان	1366	1367	23 شهریور	1,290,229	7
بوعلی سینا	1366	1367	9 آذر	198,033	83
سرب	1367	1368	31 خرداد	1,181,688	12
مادر	1368	1369	10 مرداد	1,676,061	7
جستجوگر	1368	1369	10 مرداد	725,433	23
چمدان	1365	1370	20 دی	49,691	116
شقایق	1370	1371	اول فروردین	563,066	21
دلشدگان	1370	1371	6 آبان	982,230	11
مجسمه	1371	1372	16 تیر	462,567	25
سارا	1371	1372	3 شهریور	1,181,828	9
آنها هیچکس را دوست ندارند	1372	1373	14 اردیبهشت	613,180	26
آرزوی بزرگ	1373	1374	اول فروردین	243,887	44
توطئه	1374	1375	26 اردیبهشت	229,105	50
ساغر	1376	1377	15 مهر	75,195	63
ماه و خورشید	1375	1378	18 فروردین	2,468	186
عشق + 2	1377	1378	2 تیر	937,162	11
رازها	1383	1385	22 بهمن	30,287	42
رئیس	1385	1386	6 تیر	428,969	8
پابرهنه در بهشت	1385	1387	28 فروردین	10,059	55
باغ قرمز	1388	1390	11 آبان	7,528	62
پشت دیوار سکوت	1395	1397	24 مرداد	15,317	76
			میانگین تعداد تماشاگر	594,152

ده فیلم پرتماشاگر امین تارخ

	نام فیلم	سال ساخت	سال اکران	تاریخ اکران	تعداد تماشاگران	رتبه
1	پرنده کوچک خوشبختی	1366	1367	15 تیر	2,167,370	2
2	مادر	1368	1369	10 مرداد	1,676,061	7
3	پاییزان	1366	1367	23 شهریور	1,290,229	7
4	سارا	1371	1372	3 شهریور	1,181,828	9
5	سرب	1367	1368	31 خرداد	1,181,688	12
6	دلشدگان	1370	1371	6 آبان	982,230	11
7	عشق + 2	1377	1378	2 تیر	937,162	11
8	جستجوگر	1368	1369	10 مرداد	725,433	23
9	آنها هیچکس را دوست ندارند	1372	1373	14 اردیبهشت	613,180	26
10	شقایق	1370	1371	اول فروردین	563,066	21

چند نکته درباره کارنامه بازیگری امین تارخ

• امین تارخ در سال 1395 در فیلم «بن بست وثوق» ساخته حمید کاویانی ایفای نقش کرد که این اثر همچنان در صف اکران قرار دارد. این فیلم که در آن بازیگرانی چون هانیه توسلی، هومن برق نورد، مهدی پاکدل و جمشید مشایخی ایفای نقش کرده‌اند در سی و پنجمین جشنواره فیلم فجر در بخش خارج از مسابقه حضور داشت.
• تارخ همچنین در فیلم زمهریر ساخته جنجالی علی رویین‌تن بازی کرده که این فیلم پس از 11 سال از زمان ساخت همچنان در محاق توقیف است.
• از 22 فیلمی که امین تارخ طی 4 دهه بر پرده سینماها داشته، 16 تای آن در نیمه اول سال اکران شده‌اند.
• تارخ که همزمان با فعالیت در سینما، در تلویزیون هم حضور پررنگی داشت. پس از سربداران و بوعلی سینا در سریال‌های مهم و پربیننده‌ای چون آپارتمان (اصغر هاشمی، 1372)، شیخ مفید (سیروس مقدم، فریبرز صالح، 1373)، باران عشق (احمد امینی، فریدون حسن پور، 1380)، سفر سبز (محمدحسین لطیفی، 1381)، معصومیت از دست رفته (داود میرباقری، 1382)، اغما (سیروس مقدم، 1386)، خسته دلان (سیروس الوند، 1388)، جراحت (محمدمهدی عسگرپور، 1389)، گاهی به پشت سر نگاه کن (مازیار میری، 1393)، سایه بان (جمشید محمودی، 1396)، رهایم نکن (محمدمهدی عسگرپور، 1397)، آقازاده (بهرنگ توفیقی، 1399) و خسوف (مازیار میری، 1400) بازی کرد.