مجید مجیدی؛ رکورددار کسب سیمرغ کارگردانی

چهره‌ها از نمای فیلیموشات

دهه ۶۰ | اوج و فرود بازیگری مجید مجیدی

از تعداد تماشاگران دو فیلم اول مجید مجیدی به عنوان بازیگر («توجیه» ساخته منوچهر حقانی پرست و «مرگ دیگری» به کارگردانی محمدرضا هرمند) که به ترتیب در سال‌های ۱۳۶۰ و ۱۳۶۱ تولید شدند، آمار دقیقی در دسترس نیست. به همین دلیل تعداد مخاطبان کارنامه مجید مجیدی را منهای این دو فیلم بررسی می‌کنیم. مجیدی در سال‌های ۱۳۶۲ و ۱۳۶۳ به ترتیب در دو فیلم «استعاذه» و «دو چشم بی‌سو» هر دو به کارگردانی محسن مخملباف نقش آفرینی کرد که هر دو فیلم در سال ۱۳۶۴ به روی پرده رفتند. «استعاذه» حدود صد هزار و «دو چشم بی‌سو» نزدیک به صد و هفده هزار تماشاگر داشتند و به ترتیب در رده ۵۳ و ۵۰ جدول پرمخاطب ترین‌های سال قرار گرفتند. در سالی که «عقاب ها» ساخته ساموئل خاچیکیان با سه میلیون و دویست و چهل و پنج هزار تماشاگر صدرنشین جدول پربیننده‌ها شد و «تاراج» به کارگردانی ایرج قادری و «گل‌های داوی» ساخته رسول صدرعاملی به ترتیب با حدود دو میلیون و سیصد و چهل و هشت هزار و دو میلیون دویست و چهل هزار و دویست و سی هزار بیننده به ترتیب رده‌های دوم و سوم جدول را از آن خود کردند. مجیدی در سال ۱۳۶۴ در فیلم جنجالی «بایکوت» ساخته محسن مخملباف در نقشی سخت و دشوار ظاهر شد و فیلم با وجود اینکه در بخش خارج از مسابقه چهارمین جشنواره فیلم فجر حضور داشت اما در اکران عمومی سال ۱۳۶۵ موفق شد حدود دو میلیون و دویست هزار تماشاگر را به سالن‌های سینما بکشاند و در رده سوم پرمخاطب‌ترین فیلم‌های سال قرار گیرد.

نکته جالب اینجاست که «عقاب ها» در اکران دوم خود با جذب دو میلیون و سیصد و سی هزار بیننده برای دومین سال متوالی در صدر جدول پرمخاطب ترین‌های سال ایستاد و رکوردی بی‌سابقه را از خود به جای گذاشت. در سال ۱۳۶۵ مجید مجیدی در فیلم «تیرباران» ساخته علی اصغر شادروان در نقش شهید اندرزگو بازی کرد و باز هم فیلم در بخش خارج از مسابقه پنجمین جشنواره حضور داشت و داوری نشد اما در اکران عمومی با استقبال مخاطبان روبرو شد. نزدیک به یک میلیون و هشتصد هزار نفر از فیلم دیدن کردند و رتبه هفتم جدول پرتماشاگرترین‌های سال به این فیلم تعلق گرفت. با سه سال وقفه، مجید مجیدی در سال ۱۳۶۸ در سه فیلم سینمایی نقش آفرینی کرد که دو تای آن‌ها جنگی بودند: «تا مرز دیدار» ساخته حسین قاسمی جامی و «در جستجوی قهرمان» به کارگردانی حمیدرضا آشتیانی پور. سومین فیلم هم اولین و البته آخرین فیلم بلند سینمایی محمد کاسبی در مقام کارگردان بود به نام «شنا در زمستان». هر سه فیلم در سال ۱۳۶۹ به روی پرده رفتند و در این میان فیلم «در جستجوی قهرمان» موفق شد بالای یک میلیون مخاطب داشته باشد و در رده پانزدهم جدول پرتماشاگرترین‌های سال بایستد. «تا مرز دیدار» نزدیک به سیصد هزار و «شنا در زمستان» حدود سی و پنج هزار بیننده داشتند و به ترتیب در رده‌های ۵۶ و ۱۲۷ جدول قرار گرفتند.  

دهه ۷۰ | آغاز مسیر جدید و کسب شهرت، محبوبیت، جوایز جهانی و در نهایت نامزدی اسکار

در پایان سال ۱۳۶۹ و در پی آن پایان دهه شصت، پرونده بازیگری مجید مجیدی هم بسته شد او به ساخت فیلم‌های کوتاه و مستند ادامه داد و در سال ۱۳۷۰ اولین فیلم بلند سینمایی‌اش را ساخت به نام «بدوک» که در جشنواره دهم فیلم فجر با تحسین روبرو شد. کسب دو دیپلم افتخار بهترین فیلمنامه در بخش مسابقه اصلی و در بخش مسابقه فیلم‌های اول و دوم و همچنین کسب سیمرغ بلورین بهترین فیلم اول و دوم دستاورد اولین ساخته سینمایی مجید مجیدی بود. مجید مجیدی در اواخر دهه شصت در دو ساخته کوتاه و بلند محمد کاسبی ایفای نقش کرد.

مجیدی بعدها بازیگری را کنار گذاشت و محمد کاسبی کارگردانی را. و این همکاری در سال ۱۳۷۴ کاملا برعکس اتفاق افتاد. محمد کاسبی در دومین ساخته مجید مجیدی به نام «پدر» نقش آفرینی کرد و اتفاقا در چهاردهمین جشنواره فیلم فجر برنده سیمرغ بلورین بهترین بازیگر نقش اول مرد هم شد. در سالی که پرویز پرستویی با «لیلی با من است» موفق به کسب دیپلم افتخار شد و هنرنمایی فریبرز عرب نیا در «ضیافت» حتی نامزد دریافت جایزه هم نشد. کسب سیمرغ بلورین بهترین فیلم و بهترین بازیگر زن مکمل (پریوش نظریه) از دیگر جوایز فیلم «پدر» در جشنواره چهاردهم فیلم فجر بود. علاوه بر اینها فیلم مجید مجیدی در حضور بین المللی خود موفق به دریافت پنج جایزه از جشنواره‌های تورین، سائوپائولو، سن سباستین و فستوریا هم شد. «پدر» در سال ۱۳۷۵ به اکران درآمد و به موفقیتی دست پیدا نکرد. تنها نزدیک به هفتاد هزار نفر از فیلم دیدن کردند و فیلم در رده ۸۹ جدول پرمخاطب ترین‌های سال قرار گرفت. در سالی که «خواهران غریب» ساخته کیومرث پوراحمد با جذب حدود سه میلیون و دویست هزار نفر به تنهایی و با اختلافی فاحش نسبت به فیلم دوم صدرنشین جدول پربیننده‌های سال ایستاد. سومین ساخته سینمایی مجید مجیدی همچنان پس از گذشته بیش از بیست و پنج سال از ساخت، بهترین اثر اوست: «بچه‌های آسمان».

فیلم مجیدی فاتح اصلی پانزدهمین جشنواره فیلم فجر بود: سه سیمرغ بلورین در سه بخش اصلی فیلم، کارگردانی و فیلمنامه آن هم در حضور «لیلا» ی داریوش مهرجویی، «سلطان» مسعود کیمیایی و «سرزمین» خورشید احمدرضا درویش. سیمرغ بلورین بهترین تدوین هم به «بچه‌های آسمان» رسید تا مجموع جوایز فیلم مجید مجیدی به عدد ۴ برسد. «بچه‌های آسمان» در حضورهای بین المللی‌اش جوایز و افتخارات بسیار زیادی به دست آورد که مهم‌ترین آن‌ها حضور در میان پنج نامزد نهایی بخش بهترین فیلم خارجی زبان اسکار سال ۱۹۹۸ بود. با توجه به افتخارات و جوایز اما استقبال چندانی در اکران عمومی از فیلم نشد و حدود دویست و سی هزار تماشاگر به دیدن فیلم رفتند و رتبه‌ای بهتر از سی و نهم نصیب فیلم نشد. دو سال پس از «بچه‌های آسمان» مجید مجیدی دست به کار ساخت فیلم «رنگ خدا» شد. فیلمی با محوریت نابینایی یک نوجوان و چالش پدرِ در آستانه ازدواج با او. «رنگ خدا» در هفدهمین جشنواره فیلم فجر (۱۳۷۷) با اینکه موفق بود اما نتوانست افتخارات «بچه‌های آسمان» را تکرار کند. اما کسب سیمرغ بلورین فیلم منتخب تماشاگران که از شانزدهمین دوره به جوایز جشنواره اضافه شده بود، مهمترین اتفاق برای فیلم مجیدی بود. کسب سه سیمرغ بلورین بهترین بازیگر مرد مکمل (حسین محجوب)، بهترین صدابرداری و بهترین صداگذاری (محمدرضا دلپاک) و همچنین سه نامزدی در بخش‌های اصلی فیلم، کارگردانی و فیلمنامه و همچنین سه نامزدی در بخش‌های فیلمبرداری، طراحی صحنه و لباس و چهره‌پردازی در حضور فیلم‌هایی چون «روبان قرمز» (ابراهیم حاتمی کیا)، «هیوا» (رسول ملاقلی پور)، «دوزن» (تهمینه میلانی)، «قرمز» (فریدون جیرانی)، «مصائب شیرین» (علیرضا داودنژاد) و «شیدا» (کمال تبریزی) دستاورد «رنگ خدا» در هفدهمین جشنواره فیلم فجر بود. فیلم مجید مجیدی در سال ۱۳۷۸ اکران شد و موفق شد نزدیک به ششصد و نود هزار بیننده جذب کند و رده چهاردهم جدول پرمخاطب ترین‌های سال را به خود اختصاص دهند.  

دهه ۸۰ | درخشش در جشنواره‌ها

فیلم «باران» ساخته مجید مجیدی در سال ۱۳۷۹ ساخته شد. فیلمی عاشقانه و باز هم با بازیگرانی نچندان مطرح و این بار با نقش آفرینی یک پسر و دختر نوجوان در نقش‌های اصلی. «باران» در نوزدهمین جشنواره فیلم فجر و در حضور «سگ کشی» بهرام بیضایی و «زیر نورماه» سیدرضا میرکریمی موفق شد شش سیمرغ بلورین از جمله در بخش‌های بهترین فیلم و بهترین کارگردانی کسب کند و پرافتخارترین فیلم جشنواره لقب گیرد. نکته جالب اینکه سیمرغ بلورین بهترین بازیگر نقش مرد اصلی در حضور علی مصفا برای بازی در فیلم «پارتی»، حامد بهداد در فیلم «آخر بازی»، پرویز پورحسینی در فیلم «مریم مقدس» و مجید مظفری برای فیلم «سگ کشی» به حسین عابدینی جوان برای بازی در فیلم «باران» اهدا شد.

«باران» در سال ۱۳۸۰ در سینماها به نمایش درآمد و باز هم چندان موفق نبود. تنها حدود دویست و پنجاه هزار تماشاگر از فیلم دیدن کردند و فیلم در رده بیست و سوم جدول پرتماشاگرترین‌های سال قرار گرفت. در سالی که «مریم مقدس» ساخته شهریار بحرانی با جذب حدود یک میلیون و هشتصد هزار تماشاگر عنوان پربیننده‌ترین فیلم سال را از آن خود کرد و «آواز قو» با یک میلیون و چهارصد هزار مخاطب در رده دوم ایستاد. مجیدی پس از «باران» به مدت چهار سال فیلم بلند سینمایی نساخت. اما در این بین یک مستند بلند کارگردانی کرد به نام «پابرهنه تا هرات» و همچنین یک مستند کوتاه ساخت به نام «المپیک در اردوگاه» مجیدی در سال ۱۳۸۳ با تغییر رویکرد نسبت به ساخته‌های سینمایی پیشین دست به کار ساخت فیلمی شد با نام «بید مجنون» که نقش اصلی آن را پرویز پرستویی ایفا می‌کرد. مرد میانسال نابینایی که بینایی خود را به دست می‌آورد و این تازه شروع دردسر برای اوست. «بید مجنون» در بیست و سومین جشنواره فیلم فجر به نمایش درآمد و در کنار فیلم «خیلی دور خیلی نزدیک» ساخته رضا میرکریمی یکی از موفق‌ترین فیلم‌های آن دوره بود. فیلم مجیدی در ده بخش نامزد بود و موفق شد چهار سیمرغ بلورین به دست آورد. بخصوص در بخش کارگردانی و بازیگر نقش مرد اصلی: پرویز پرستویی. سیمرغ بلورین فیلم منتخب تماشاگران و همچنین سیمرغ بلورین بهترین صدابرداری هم به فیلم مجید مجیدی رسید. «بید مجنون» در سال ۱۳۸۴ در سینماهای ایران اکران شد و با وجود نقش آفرینی درخشان پرویز پرستویی چندان نتوانست در گیشه موفق باشد. حدود پانصد و هفتاد و پنج هزار تماشاگر جذب سالن‌های سینما شدند و رده دهم جدول پرمخاطب ترین‌های سال به فیلم مجیدی تعلق گرفت.

سه سال بعد مجید مجیدی فیلم «آواز گنجشک ها» را با تلفیقی از دوران ابتدایی فیلمسازی‌اش با تمرکز بر نقش اصلی یک مرد میانسال ساخت که باز هم در جشنواره فیلم فجر موفق بود. فیلم در بیست و ششمین جشنواره فیلم فجر و باز هم در رقابت با فیلمی از سیدرضا میرکریمی به نام «به همین سادگی» توانست یکی از تحسین برانگیزترین فیلم‌های جشنواره لقب گیرد. باز هم سیمرغ بلورین بهترین کارگردانی به مجید مجیدی رسید و همچنین سیمرغ بلورین بهترین تدوین و موسیقی متن به فیلم «آواز گنجشک ها» تعلق گرفت. اما مهم‌ترین دستاور فیلم «آواز گنجشک ها» در جشنواره فیلم برلین رقم خورد. خرس نقره‌ای بهترین بازیگر جشنواره برلین ۲۰۰۸ به رضا ناجی برای بازی در این فیلم اهدا شد و فیلم همچنین نامزد دریافت خرس نقره‌ای بهترین کارگردانی بود. رضا ناجی همچنین از مراسم آسیا پاسیفیک و همینطور از جشنواره فیلم دمشق جایزه بهترین بازیگر مرد اصلی را برای فیلم «آواز گنجشک ها» از آن خود کرد. «آواز گنجشک ها» در سال ۱۳۸۷ در سینماهای ایران به نمایش درآمد و باز هم فیلمی از مجید مجیدی در جذب مخاطب ناموفق بود. نزدیک به سیصد هزار تماشاگر به دیدن فیلم رفتند و رتبه پانزدهم جدول پرمخاطب ترین‌های سال به فیلم «آواز گنجشک ها» تعلق گرفت.

دهه ۹۰ | سرانجام نوبت به فتح گیشه رسید

مجید مجیدی پس از ساخت «آواز گنجشک ها» و از سال ۱۳۸۷ تا حدود شش سال مشغول ساخت فیلم «محمد رسول الله» بود. در ساخت فیلم و در بخش‌های فنی (تدوین، فیلمبرداری و موسیقی متن) از بزرگان سینمای ایران بهره گرفت شد و فیلم نهایتا در بخش خارج از مسابقه سی و سومین جشنواره فیلم فجر در چند نوبت محدود به نمایش درآمد و اظهارات ضد و نقیضی پیرامونش شکل گرفت. برای اولین بار بود که فیلمی از مجید مجیدی در بخش خارج از مسابقه شرکت می‌کرد و برای اولین بار فیلمی از مجید مجیدی از کسب سیمرغ باز می‌ماند.

«محمد رسول الله» با تبلیغات فراوان سرانجام پنجم شهریورماه سال ۱۳۹۴ در سینماهای ایران به اکران عمومی درآمد و موفق شد بیش از دو میلیون و چهارصد هزار تماشاگر را به سالن‌های سینما بکشاند و عنوان پرمخاطب‌ترین فیلم سال را از آن خود کند. کسب این عنوان در حالی اتفاق افتاد که فیلم «نهنگ عنبر» با اختلافی فاحش و با یک میلیون و سیصد هزار بیننده در رتبه دوم جدول قرار داشت. هر چقدر فیلم‌های قبلی مجیدی به عنوان کارگردان در دوره‌های مختلف جشنواره فیلم فجر موفق بودند و در گیشه ناموفق، فیلم «محمد رسول الله» در گیشه به شدت موفق بود و اما در برابر نویسندگان و منتقدان نتوانست موفقیت‌های قبلی مجیدی را تکرار کند. هرچند که فیلمبرداری فیلم (ویتوریو استورارو) و همچنین مجیدی نامزد دریافت جایزه از مراسم آسیاپاسیفیک شدند.

تجربه ساخت فیلم در خارج از ایران

مجید مجیدی در سال ۱۳۹۵ و پس از فیلم پرهزینه «محمد رسول الله» یک فیلم نوجوانانه دیگر را اینبار در هندوستان و با بازیگران تقریبا مطرح هندی کارگردانی کرد: «آن سوی ابرها». فیلم البته به موفقیتی دست نیافت و در ایران هم در اکران عمومی سال ۱۳۹۷ به شدت در گیشه شکست خورد. تنها حدود بیست هزار نفر از فیلم دیدن کردند و رتبه شصت و سوم جدول پرتماشاگرترین‌های سال به فیلم مجیدی رسید. «آن سوی ابرها» شکستی همه جانبه برای مجیدی بود و قطعا ضعیف‌ترین فیلم کارنامه فیلمسازی او به شمار می‌رود.

بازگشت مجید مجیدی به فصل جوایز

مجیدی با همکاری نیما جاویدی که در سال ۱۳۹۷ فیلم تحسین برانگیز «سرخ‌پوست» را ساخته بود فیلمنامه «خورشید» را نوشت و فیلم با حضور علی نصیریان، جواد عزتی و طناز طباطبایی و همچنین حضور چند نوجوان کار در سال ۱۳۹۸ ساخته شد. «خورشید» در سی و هشتمین جشنواره فیلم فجر به نمایش درآمد و خاطرات خوش جشنواره‌ای مجیدی بار دیگر زنده شد. فیلم در ده بخش نامزد شد و سیمرغ بلورین بهترین فیلم، بهترین فیلمنامه و بهترین طراحی صحنه به «خورشید» رسید.

و مهم‌ترین افتخار بین المللی فیلم مجیدی هم حضور در جمع نامزدهای اولیه اسکار ۲۰۲۱ بود. اکران «خورشید» همزمان شد با همه گیری کرونا و اطلاعات دقیقی از تعداد تماشاگران فیلم در اکران ناقص عمومی و همچنین اکران آنلاین در دسترس نیست. اما ظاهرا نزدیک به نود هزار بلیت در اکران آنلاین برای فیلم «خورشید» فروخته شده است.

دو نکته خواندنی درباره مجید مجیدی

• همکاری مشترک مجیدی، محسن مخلمباف و محمد کاسبی در دهه شصت از نکات جالب کارنامه بازیگری مجیدی است. فیلمنامه هر پنج فیلمی را که مجید مجیدی در نیمه اول دهه شصت بازی کرد را محسن مخملباف نوشته و سه تای آن را هم کارگردانی کرده بود و در چهارتای آن هم نام محمد کاسبی در گروه بازیگران دیده می‌شد. ضمن اینکه مجید مجیدی در یک فیلم کوتاه به نام «قاصد» و همچنین یک فیلم بلند به نام «شنا در زمستان» هر دو ساخته محمد کاسبی بازی هم کرده است.
• مجید مجیدی رکورددار کسب سیمرغ بلورین بهترین کارگردانی در ادوار مختلف جشنواره فیلم فجر است. او تا به حال برای کارگردانی چهار فیلم «بچه‌های آسمان»، «باران»، «بید مجنون» و «آواز گنجشک ها» برنده سیمرغ بلورین بهترین کارگردانی شده و از این حیث در صدر جدول رکورددارهای این بخش است.

ده فیلم پرتماشاگر مجیدی (به عنوان بازیگر و کارگردان)

تعداد تماشاگران آثار اکران شده مجید مجیدی