حاشیه در برلیناله؛ اتهام سکوت در برابر جنایت غزه

آرونداتی روی در اعتراض به اظهارنظر «دوری از سیاست» از جشنواره فیلم برلین کناره‌گیری کرد. این نویسنده مطرح هندی می‌گوید از سخنان رئیس هیأت داوران، ویم وندرس، مبنی بر اینکه فیلم‌سازان باید غیرسیاسی بمانند «منزجر» شده است.

جشنواره برلین ۲۰۲۵؛ فهرست فیلم‌ها، نقدها و امتیازها

آرونداتی روی، نویسنده سرشناس هندی، پس از آنکه رئیس هیأت داوران جشنواره فیلم برلین (برلیناله) اعلام کرد فیلم‌سازان باید از سیاست دور بمانند، از حضور در این رویداد انصراف داد. جشنواره روز پنجشنبه با حاشیه‌ای نه‌چندان خوشایند آغاز شد؛ زمانی که هیأت داوران بخش مسابقه، به ریاست فیلم‌ساز آلمانی ویم وندرس، با پرسش‌هایی درباره درگیری غزه مواجه شد. در پاسخ به این سؤال که آیا فیلم‌ها می‌توانند تغییری سیاسی ایجاد کنند، وندرس گفت: «فیلم‌ها می‌توانند جهان را تغییر دهند»، اما «نه به شکلی سیاسی.» او افزود فیلم‌سازان «باید از سیاست دور بمانند، زیرا اگر فیلم‌هایی بسازیم که به‌طور مشخص سیاسی باشند، وارد حوزه سیاست شده‌ایم. اما ما وزنه تعادل سیاست هستیم، ما نقطه مقابل سیاست هستیم. ما باید کار مردم را انجام دهیم، نه کار سیاستمداران را.» روی در بیانیه‌ای که روز جمعه برای اعلام انصراف خود منتشر کرد - او قرار بود در نمایش نسخه بازسازی‌شده فیلم ۱۹۸۹ خود با عنوان «جایی که آنی آن‌ها را به باد می‌دهد» (In Which Annie Gives It Those Ones) حضور یابد - این اظهارات را «غیرقابل‌قبول» خواند و گفت بیم آن دارد که این سخنان به «میلیون‌ها نفر در سراسر جهان» رسیده باشد. روی، نویسنده هندی برنده جایزه بوکر، اظهار داشت: «شنیدن اینکه می‌گویند هنر نباید سیاسی باشد، شوکه‌کننده است. این راهی است برای خاموش کردن گفت‌وگو درباره جنایتی علیه بشریت، آن هم در حالی که این جنایت به‌صورت زنده در برابر چشمان ما در حال وقوع است - زمانی که هنرمندان، نویسندگان و فیلم‌سازان باید تمام توان خود را برای متوقف کردن آن به کار گیرند.» او افزود: «اگرچه از مواضع دولت آلمان و برخی نهادهای فرهنگی این کشور درباره فلسطین عمیقاً آزرده‌خاطر بوده‌ام، اما همواره هنگام سخن گفتن درباره دیدگاه‌هایم درباره نسل‌کشی در غزه، از مخاطبان آلمانی همبستگی سیاسی دریافت کرده‌ام.» وندِرس در حال حاضر رئیس هیأت داوران برلیناله امسال است؛ هیأتی که شامل رینالدو مارکوس گرین، کارگردان و تهیه‌کننده آمریکایی؛ هیکاری، فیلم‌ساز ژاپنی؛ مین بهادر بام، کارگردان نپالی؛ به دونا، بازیگر کره‌جنوبی؛ شیوندرا سینگ دونگارپور، کارگردان و تهیه‌کننده هندی؛ و اوا پوشچینسکا - تهیه‌کننده فیلم برنده اسکار «منطقه مورد علاقه» (The Zone of Interest) درباره زندگی به‌ظاهر آرام فرمانده اردوگاه آشویتس و خانواده‌اش - می‌شود. از هیأت داوران درباره حمایت دولت آلمان - که بخش عمده‌ای از بودجه جشنواره را تأمین می‌کند - از اسرائیل پرسیده شد. پوشچینسکا این پرسش را «پیچیده» و «تا حدی ناعادلانه» توصیف کرد. او گفت: «البته ما تلاش می‌کنیم با مردم - تک‌تک تماشاگران - گفت‌وگو کنیم و آن‌ها را به فکر واداریم، اما نمی‌توانیم مسئول تصمیم آن‌ها برای حمایت از اسرائیل یا حمایت از فلسطین باشیم. جنگ‌های بسیار دیگری هم وجود دارد که در آن‌ها نسل‌کشی رخ می‌دهد و ما درباره آن‌ها صحبت نمی‌کنیم.» روی که این هفته برای نخستین خاطرات خود با عنوان «مادر مریم به سراغم می‌آید» (Mother Mary Comes to Me) در فهرست اولیه جایزه زنان برای آثار غیرداستانی قرار گرفته، تأکید کرد که معتقد است «آنچه در غزه رخ داده و همچنان رخ می‌دهد، نسل‌کشی مردم فلسطین از سوی دولت اسرائیل است.» او افزود: «این اقدام با حمایت و تأمین مالی دولت‌های ایالات متحده و آلمان، و همچنین چندین کشور دیگر اروپایی انجام می‌شود که آن‌ها را نیز در این جنایت شریک می‌کند. اگر بزرگ‌ترین فیلم‌سازان و هنرمندان زمان ما نتوانند در برابر آن بایستند و چنین سخنی را بیان کنند، باید بدانند که تاریخ درباره آن‌ها قضاوت خواهد کرد. من شوکه و منزجر شده‌ام.» روی با اشاره به نمایش فیلمش در بخش کلاسیک‌های جشنواره گفت که «چیزی شیرین و دل‌انگیز» در «جایی که آنی آن‌ها را به باد می‌دهد» وجود داشته است و آن را «فیلمی خیال‌پردازانه» توصیف کرد که «۳۸ سال پیش نوشته‌ام.»