فیلم زنده شور؛ همه آنچه باید بدانید

همه چیز درباره چهل و چهارمین جشنواره فجر ۱۴۰۴

خلاصه داستان فیلم زنده شور

فیلم زنده شور درباره یک شب از کار مرتضی زند، نماینده دادستان است که برای اجرای حکم ۵ اعدامی متهم به قتل به شهر دیگری آمده است، اما اجرای حکم اول تازه آغاز ماجراست... بله! همانطور که حدس زدید باز هم کاظم دانشی، سوژه دادگاهی دیگر را برای فیلم تازه‌اش انتخاب کرده است؛ آیا موفقیت فیلم علفزار و تحسین فیلمنامه فیلم بی‌بدن را تکرار می‌کند؟

بازیگران و عوامل فیلم زنده شور

تهیه‌کننده و کارگردان فیلم زنده شور، کاظم دانشی است و او این فیلم را بر اساس فیلمنامه‌ای از محمد داوودی و خودش جلوی دوربین برده است.

بهرام افشاری، سارا بهرامی، حامد بهداد، امیر جعفری، شبنم مقدمی، صدف اسپهبدی، محمد ولی‌زادگان، رویا جاویدنیا، علیرضا محمدی‌آرا، عرفان ناصری، فرید سجادی‌حسینی، بهرام ابراهیمی، حسین پورکریمی، مارال فرجاد، محمد عسگری و تورج الوند فهرست پربازیگر این فیلم دانشی را تشکیل می‌دهند. سایر عوامل فیلم عبارتند از؛ مجری طرح: سینا هماتاش، مدیر فیلمبرداری: پارسا مجد، تدوین: خشایار موحدیان . الهه ایزدی، صداگذار: علیرضا علویان، آهنگساز: کارن همایونفر، طراح صحنه: محسن نصراللهی، مدیر تولید: مینا سنگ‌سفیدی، صدابرداری: رشید دانشمند، طراح لباس: مارال جیرانی، طراح چهره‌پردازی: محمود دهقانی، سرپرست گروه کارگردانی: راما هاشمی، مدیر برنامه‌ریزی: سمیرا شکوری، طراح جلوه‌های بصری: تهمینه اذکاری، مدیر تبلیغات: صدف رضاپور و سرمایه‌گذاران: سینا هماتاش و کاظم دانشی.

کوتاه درباره کاظم دانشی؛ کارگردان فیلم

کاظم دانشی در سال 1400 فیلم جنجالی علفزار را به عنوان اولین تجربه سینمایی‌اش جلوی دوربین برد. او در حد فاصل ساخت فیلم اول و دومش بیشتر به عنوان نویسنده، مشاور کارگردان و تهیه‌کننده در عرصه سینما و سریال‌سازی فعال بود. «بی‌بدن» و سریال «کوری» از جمله فعالیت‌های او در این سال‌هاست.  

نقد و بررسی فیلم زنده شور

این نقد و نوشته‌ها، نظر کوتاه ولی دست‌اولِ منتقدان و نویسندگان سینمایی است؛ شاید بعدها همه چیز تغییر کند! در ضمن، انتشار آن‌ها -لزوما- به معنای تایید فیلیموشات نیست

احسان ناظم بکایی

وقتی کاظم دانشی فیلم می‌سازد باید فاصله‌تان را با آن حفظ کنید و بدانید با فیلمی «ضیقی» که باعث تنگی سینه می‌شود، طرفید. هر لحظه ممکن است بچه‌ای از آسمان به زمین یا از زمین به چاه بیفتد و شاهد زجر و شنیدن زنجموره یا همان ضجه و مویه فراوان باشید. زنده‌شور ماجرای ساعات پایانی قصاص پنج محکوم به اعدام است. همین یک خط نشان می‌دهد با چه فیلم کاظم دانشی طوری(!) طرفیم. فیلم اما در بعضی بخش‌ها از این حالت به حالت رویایی هم می‌افتد. واقعا در دقایق منتهی به اعدام، به محکوم اجازه می‌دهند ساز بزند؟ یا مراحل اعدام اینقدر طولانی و افراد مختلف این میزان در محوطه رها هستند؟ زنده‌شور فیلم سنگین و پر سوز و گدازی است که مواجهه مهربانی و منفعت‌طلبی را به چالش می‌کشد اما این مواجهه در امواج شدید احساسات فیلم چندان به چشم نمی‌آید. در حالیکه فیلم می‌توانست به رویایی زند و تفقد به عنوان دو قطب مخالف بدل شود، انبوه صحنه‌های احساسی، قصه را تحت تاثیر قرار می‌دهد. ۳ نکته از فیلم:

• این فیلم نمونه سینمای زجرانی است. برعکس سینمای رحمانی.
• شش بازیگر فیلم گیس با این فیلم مشترک بودند.
• آینده در انتظار عرفان ناصری بازیگر نقش پدرام است.

سید مهرزاد موسوی

فکر کنم این حرف‌ها تکراری باشد که؛ کاظم دانشی به دلیل مستندسازیِ طولانی‌مدت در دادگاه و تمام مراحل قضایی، انبار سوژه‌های نادیده و دست‌نخورده سینمای ماست. او -به گفته خودش- از حدود ۲۰۰ اجرای حکم اعدام فیلم گرفته و حالا همین شده سوژه فیلم زنده شور. وقتی عنوان اعدام وسط است و فاجعه‌ای برای خانواده‌ای در حال رخ دادن، معلوم است با چطور فیلمی طرفیم و چقدر می‌تواند تماشایش سخت و سهمگین باشد. دانشی اگرچه چون علفزار و البته بی‌بدن (در مقام نویسنده و تهیه‌کننده) از زاویه مقام قضایی (دادیار، بازپرس و حالا نماینده دادستان) وارد قصه می‌شود ولی سعی می‌کند داستانش را در ایده «۵ اعدامی در یک شب» بسط دهد. این گستردگی داستانی و از آن مهم‌تر زاویه جذاب پرداخت به سوژه، گویی سازنده را هم مبهوت کرده و برای همین فیلم طولانی می‌شود و جایی از نفس می‌افتد؛ شبی که تمام نمی‌شود و به سحر نمی‌رسد! فیلم تا جایی (که برای جلوگیری از اسپویل نمی‌توان گفت!) نان همین ایده بکر و نادیده را می‌خورد، ولی باید به مخاطبانش پاسخ دهد که چرا داریم این صحنه‌های جان‌فرسا را تماشا می‌کنیم؟ برای کدامین دستاورد حجم عظیمی از تراژدی را تحمل می‌کنیم؟ و این دقیقا همان پاشنه‌آشیل زنده شور است. فیلم برای این سوالات یا پاسخی ندارد یا در دادن جواب، تعلل زیادی دارد. من همچنان علفزار را فیلمی منسجم‌تر، دقیق‌تر و هدفمندتر می‌دانم، اما دانشی در کارگردانی فیلم دوم رسمی‌اش (البته از اثرگذاری او در بی‌بدن، اردوبهشت و گیس نمی‌توان گذشت)، پخته‌تر و حرفه‌ای‌تر شده، اعتماد بازیگران را بیشتر جلب کرده و بازی‌های بهتری گرفته و در دکوپاژ و مدیریت صحنه و فضا -انصافا- گامی به جلو برداشته است. با این‌حال امیدوارم با تدوین مجدد و کاستن از زمان ۲ ساعته فیلم، حذف سکانس‌های اضافه -و واقعا اضافه- یک‌سوم پایانی (که باز نمی‌توان مثال زد تا اسپویل نشود!) فیلم بهتری روانه اکران کند. ۳ نکته از فیلم:

• فیلم اساسا فضای بازی بسیاری به بازیگرانش می‌دهد ولی سیمرغ نقش مکمل را برای امیر جعفری کنار بگذارید.
• موسیقی فیلم به بافت فیلم ننشسته و در سکانس‌هایی تلاش می‌کند تا پرسوز و گداز شود که... خب نیاز نیست!
• کنایه‌ها به شخصیت روحانی فیلم، یکی از بهترین و تندترین‌ها در سینمای ایران است و کاش سانسور نشود

مسعود میر

به «زنده شور» که باز هم از بایگانی‌های قوه قضائیه به پرده سینما رسیده نمی‌توان دل بست. فیلم ملغمه‌ای است از تباهی و تقلا، تلاش برای تغییر زندگی و ترس از عقوبتی که فرارسیده است. مأمور اجرای احکام در شبانه‌ای از شیفت‌های معمول و روتین کاری‌اش برای نظارت بر اعدام چهار محکوم به قصاص به زندان می‌آید و روایت تلاش برای رضایت گرفتن از خانواده قربانیان پای چوبه دار آغاز می‌شود.

کاظم دانشی در این سال‌ها به‌خاطر ارتباط خوبش با دستگاه قضا توانسته از دل انبوه پرونده‌های قضایی برای فیلم‌ها و فیلمنامه‌هایش خوراک خوبی پیدا کند که در ملاقات خصوصی و علفزار دیده بودیم. امسال اما دانشی در تکثر این پرونده‌های خاص به ازدیاد تولید هم رسیده و در همین جشنواره با چند فیلمنامه و کارگردانی یک اثر که همگی ماحصل همکاری با بخش اطلاع‌رسانی و ارتباطات رسانه قوه قضائیه است حاضر شده.

«زنده شور» چند داستان موازی دارد و یک فرمول سرراست. اشک و بغض و تلاش برای ادامه زندگی و اثبات انسانیت جذاب است؛ اما وقتی همه‌اش در بزنگاه شب اجرای حکم اعدام سر باز می‌کند خفه‌کننده از آب در می‌آید.

زنده شور در بلاتکلیفی با مسئولیت نهاد متولی‌اش هم سربلند نیست. فیلم قرار است علیه قصاص اعدام باشد و البته هزار مکافات بخشش را عیان می‌کند. سلسله مراتب غیرمسئولانه و نفوذ همیشگی برای نه گفتن به خواسته مردم هم که در فیلم‌های شبه‌دولتی امسال، موضوعی نخ‌نماست. نکته آخر اینکه «زنده شور» از پس این‌همه پرونده‌ای که مفتوح کرده بر نمی‌آید و باید گفت: مرده‌شور این‌همه جرم و جنایت را ببرند...

۳ نکته از فیلم:

• پژمان جمشیدی اگر درگیر پرونده قضایی نبود نقش یک این فیلم بود.
• بهرام افشاری بالاخره یک فیلم غیرخالتور بازی کرد.
• چه کسی «ع. ش» را لو داد؟

محمد جلیلوند

قصاص یا بخشش، همچنان یکی از سوژه‌های داغ و جذاب در سینمای ایران به حساب می‌آید که عموماً در قالب ملودرام روایت می‌شوند. ژانر محبوب تماشاگران سینمای ایران که بخشی از موفقیت کار را تضمین می‌کند. کاظم دانشی که در نخستین ساخته سینمایی خود (علفزار) سراغ یکی دو پرونده واقعی رفته و از تلفیق آنها قصه‌ای ملتهب را روی پرده به تصویر کشیده، در دومین فیلم خود (زنده شور) بار دیگر سراغ درامی نزدیک به آن رفته است. با این تفاوت که این بار قصه خود را از دادگاه شروع نکرده و تنها ساعت‌های پایانی عمر ۵ محکوم به اعدام بابت قتل را روایت می‌کند.

روایت تلخ و تأثیرگذاری که دانشی و محمد داودی به عنوان نویسندگان فیلمنامه به آن تکیه کرده و ماجرامحوری را با قهرمان‌محوری تلفیق کرده‌اند. کاری که دانشی پیش از این در علفزار و با شخصیت بازپرس انجام داده و در زنده‌شور این وظیفه را به مرتضی زندی نماینده دادستان منتقل کرده است.

مرد جوانی که با وجود سال‌ها حضور در مراسم اعدام و قصاص، هیچگاه به آن عادت نکرده و از یک زخم درونی نیز رنج می‌برد. هر یک از ۵ اعدامی نیز داستانکی با خود دارند که بخش مهمی از زمان فیلم هم به آن اختصاص پیدا می‌کند. از میان آنها، داستانک سجاد و قتل‌های ناموسی ای که مرتکب شده بیش از بقیه بولد شده و تماشاگر را با خود همراه می‌کند. تلاش مرتضی زند برای بخشش گرفتن از شاکی‌ها، بخش مهمی از نیمه دوم پرده میانی و پرده پایانی را به خود اختصاص داده که هیجان خوبی هم بر آن حاکم است. بااین‌حال فیلم در یک‌سوم پایانی در دام تکرار افتاده و دیالوگ‌ها نیز گاه کاملاً گل‌درشت به نظر می‌رسند.

۳ نکته از فیلم:

• کارگردانی شسته‌رفته کاظم دانشی و دکوپاژ مناسبی که فضای خفه زندان را به تماشاگر القا می‌کند.
• بازی درخشان امیر جعفری در نقشی کوتاه.
• طولانی بودن فیلم که نیاز به تدوین مجدد را گوشزد می‌کند.

سعیده نیک‌اختر

بعضی‌ها در جنگ سینماگر شدند و بعضی‌ها در میان داستان‌های ادبی. کاظم دانشی با علفزار و زنده‌شور در میان پرونده‌های قضایی سینمایش را پیدا کرده و دست بردار هم نیست. این تلاش او در بازنمایی حقیقت اتفاق‌های تلخ دور از چشم ما، محترم و قابل اهمیت است. فیلم درباره لحظات آخر زندگی پنج متهم اعدامی در داخل زندان است و قرار است آخرین خواسته‌هایشان قبل از مرگ برآورده شود. طبق روال دو خانواده قاتل و مقتول احضار شده‌اند و با صحنه‌های دلخراش و ضجه‌آور روبرو می‌شویم و حسابی دلمان خون می‌شود. گاهی خانواده‌ای متهم را پای چوبه دار می‌بخشد و گاهی کسی نمی‌بخشد. فیلم تا نیمه با بازی‌های خوب بهرام افشاری، عرفان ناصری، امیر جعفری، حامد بهداد و خصوصاً تورج الوند خوب پیش می‌رود، اما از جایی که روال اعدام و بخشش از قاعده خارج شده و مرتضی زند، معاون دادستان که ناظر اجرای حکم است، کارش از اجرا فراتر رفته و پای از قانون فراتر می‌گذارد بازی بهم می‌خورد. با اینکه نقش هیجان‌انگیزی دارد و نیت‌اش خیر است و تماشاگر برای پیروزی‌اش دعا می‌کند، اما باورش سخت می‌شود. فیلم در یک‌سوم نهایی به لحاظ محتوایی، افت می‌کند و تا پایان سینه‌خیز می‌رود. دادخواهی، دفاع از حقانیت و انسانیت مرتضی زند شروعی کوبنده دارد اما در ساختاری که سیاست و مصلحت برتری دارد، با ورود بالادستی‌ها این تلاش‌ها به جایی نمی‌رسد. به‌خاطر همین پایان شاید بشود زنده شور دانشی را در دسته فیلم‌های اعتراضی هم جای داد. در نهایت فیلم خوش ریتم است و فیلمبرداری خوبی هم دارد. دانشی با همین فرمان، در سینما آینده خوبی خواهد داشت.

• همچین دادستانی داریم؟
• خداییش عبدالله رو باید می‌کشتن
• دست بالای دست بسیار است

محمد تقی‌زاده

فیلم زنده شور کاظم دانشی، سومین حلقه از دغدغه او درباره مسائل قضایی و حقوقی است که مستقیم به قلب معرکه می‌زند: ساعات پایانی پیش از اعدام. اما فیلم از همان ابتدا در دام یک تناقض ساختاری گرفتار می‌آید. از یک‌سو می‌کوشد حرمت حکم شرعی را حفظ کند و از سوی دیگر، با نمایش طاقت‌فرسای رنج خانواده محکوم، می‌خواهد همدلی مخاطب را برانگیزد. این بلاتکلیفی، فیلم را در میانه تقابلی بی‌ثمر و ادامه‌دار قرار می‌دهد که نه می‌تواند از یک‌سو دفاعی قانع‌کننده کند و نه از سوی دیگر، فراتر از عاطفه‌گرایی محض برود.

فرم اجرایی فیلم نیز به این مشکل دامن می‌زند. فیلمنامه غرق در دیالوگ‌های پینگ‌پنگی و نمایشی است که شخصیت‌ها را بیشتر به بلندگوی ایده‌ها تبدیل می‌کند تا آدم‌هایی با عمق روانی. این امر، فاصله اثر را با مسائل پیچیده انسانی-اجتماعی پشت ماجرا بیشتر می‌کند. سنگینی و طولانی‌بودن صحنه‌های رنج و زاری در نیمه اول نیز، بیشتر به ایجاد فشار عصبی بر مخاطب می‌انجامد تا بستری برای تفکر عمیق.

در نتیجه، دانشی نتوانسته دغدغه انسانی خود را از «بی‌بدن» تا «زنده‌شور» به پرداختی دقیق و چندلایه ارتقا دهد. فیلم در نوسانی بی‌ثمر میان دو موضع، در نهایت به برداشتی خاکستری و خسته‌کننده از یک تراژدی انسانی می‌رسد که فرصت کاوش در لایه‌های پنهان موضوع را از دست می‌دهد.

۳ نکته از فیلم:

• وسط بازی میان شرع و انسانیت
• سکانس‌های زجرآور
• ملغمه مشکلات اجتماعی

احسان طهماسبی

زنده‌شور را می‌توان فیلمی در تثبیت جایگاه کاظم دانشی به ‌عنوان فیلمسازی جدی در حوزه درام‌های جنایی و دادگاهی دانست. فیلم با تکیه بر پرونده‌های واقعی و انتخاب موقعیت ملتهب اجرای هم‌زمان چند حکم اعدام، در تلاش است مخاطب را متوجه مرز میان قانون، عدالت، بخشش و انسانیت کند. با ذکر این پیش‌فرض که خلق فضاسازی تعلیق‌آمیز و کنترل ریتم در فیلم‌هایی با چنین مضامینی یکی از اصول اصلی و مهمترین دلیل جذابیت این قبیل فیلم‌ها برای مخاطب است، باید به این نکته اشاره کرد که دانشی، به خوبی از عهده این کار برآمده و در کنترل بازیگر نیز به درستی عمل کرده است. نباید از این نکته غافل شد که کارگردان جوان این فیلم بیش از آنکه توجه و تاکیدی ویژه به شخصیت‌پردازی و دیالوگ نویسی داشته باشد به اصطلاح، تمام تخم‌مرغ‌های خود را در سبد خلق فضاسازی‌های ملتهب قرار داده و با بهره‌گیری از داستان گیرا و پرکششی که در اختیار داشته، مخاطب را درگیر ضربات احساسی سنگین و متوالی فیلم کرده است. نقش‌آفرینی گروه بازیگران فیلم، موسیقی، و طراحی صحنه به خوبی در خدمت مضمون فیلم قرار گرفته و فیلم در تلاش است که نگاه انسانی و مسئله‌محور خود را به اثری تأمل‌برانگیز در سینمای اجتماعی ایران بدل‌کند؛ تلاشی که کاظم دانشی در آن نمره قابل‌قبولی گرفته و با وجود ایرادات فیلم، در بازنمایی این اندیشه تا حدودی موفق عمل کرده است. ۳ نکته از فیلم:

• با توجه به این میزان پرکاری کاظم دانشی در چند سال اخیر سینمای ایران (در جایگاه نویسنده و تهیه کننده و مجری طرح و کارگردان و مشاور و...) و همین طور اعلام شماره موبایل در نشست خبری، پیشنهاد برقراری تماس‌های متعدد برای مشارکت در پروژه‌های آتی می‌تواند تامل‌برانگیز باشد!
• به لطف افزایش یکباره ساخت سریال‌ها و فیلم‌های جنایی و پلیسی و دادگاهی در سال‌های اخیر، به زودی مخاطبان این آثار به کارآگاهانی خبره و پلیس‌هایی پیگیر بدل خواهند شد!
• آیا صرف دسترسی آزاد به پرونده‌های قضایی و تاکید بر پژوهش و مطالعه مستندات جنایی، می‌تواند تضمینی برای موفقیت یک فیلم باشد!؟

 

پوستر و عکس های فیلم زنده‌شور