جاه‌طلبانه‌ترین سریال سال رونمایی شد

معرفی کامل سریال هزار و یک شب

اکران اختصاصی دو قسمت نخست سریال «هزار و یک شب» به کارگردانی مصطفی کیایی، روز شنبه هشتم آذرماه، در باغ کتاب تهران برگزار شد؛ مراسمی که در یکی از شلوغ‌ترین روزهای نمایش‌خانگی و دو روز مانده به آغاز پخش عمومی این مجموعه، توجه بسیاری از منتقدان و خبرنگاران را به خود جلب کرد. این سریال که از آن به‌عنوان یکی از سنگین‌ترین تولیدات سال‌های اخیر پلتفرم‌ها یاد می‌شود، در نخستین نمایش خود با حضور برادران کیایی و جمعی از اهالی رسانه روی پرده رفت و دو قسمت ابتدایی آن که به‌صورت پشت‌سرهم نمایش داده شد، واکنش‌های ابتدایی منتقدان را به همراه آورد؛ واکنش‌هایی که از همین حالا نشان می‌دهد پلتفرم فیلیمو روی یک پروژه پرحاشیه و احتمالاً پربازخورد حساب ویژه‌ای باز کرده است. فضای مراسم، رنگ‌وبوی یک رونمایی جدی و کاملاً رسمی داشت؛ از حضور چهره‌های سینمایی گرفته تا دقتی که در روند نمایش و نشست خبری پس از آن دیده می‌شد. بسیاری از خبرنگاران پیش از آغاز مراسم، سریال را «گیم‌آو‌ترونز ایرانی» نامیده بودند؛ لقبی که ابتدا از یک شوخی ساده شروع شد اما با آغاز نمایش و مواجهه با فضای فانتزی، جلوه‌های ویژه سنگین و دنیای چندلایه روایت، جدی‌تر از پیش بر زبان‌ها افتاد. سریال «هزار و یک شب» برخلاف اغلب آثار اخیر کیایی که در فضای اجتماعی و شهری می‌گذشت، قدم در ژانری گذاشته که سال‌هاست در ایران تجربه نشده و همین ویژگی، آن را در نقطه‌ای متفاوت قرار داده است. مصطفی کیایی پیش از این با آثاری همچون «خط ویژه»، «بارکد»، «چهارراه استانبول» و سریال «هم‌گناه» شناخته می‌شد؛ آثاری در ژانر اجتماعی، خانوادگی یا تریلر شهری. حالا اما او سراغ جهان فانتزی و تاریخی رفته است؛ جهانی که البته ریشه در یکی از مهم‌ترین مجموعه‌داستان‌های انتقالی در فرهنگ شرق دارد؛ یعنی «هزار و یک شب». کیایی در نشست پس از نمایش توضیح داد که این انتخاب نه یک انحراف ناگهانی در مسیر کاری‌اش، بلکه «میل به تجربه‌گرایی و بازیگوشی» بوده است. او تأکید کرد هفت فیلم و یک سریال ساخته که هیچ‌کدام شبیه دیگری نیست و تمایلی ندارد «تکرار» کند. به گفته خودش، «هزار و یک شب» نتیجه ترکیبی از یک میل شخصی برای عبور از ملودرام‌های شهری و ظرفیت بی‌پایان داستانی است که نغمه ثمینی پیش پای او گذاشت. نغمه ثمینی، که کتاب «هزار و یک شب» پایان‌نامه دانشگاهی او بوده، طرح اولیه این اقتباس آزاد را ارائه کرده است. کیایی توضیح می‌دهد که پلتفرم بعد از پیشنهاد طرح، بازنویسی را بار دیگر با ثمینی آغاز کرد و در بخش‌هایی نیز هدیه تهرانی – یکی از بازیگران اصلی سریال – در بازنویسی مشارکت داشته است. ترکیب این نام‌ها نشان می‌دهد پروژه از ابتدا قرار بوده کاری پژوهش‌محور و نه صرفاً فانتزی‌سازی تجاری باشد. از نگاه کیایی، بخشی از جذابیت ماجرا در این است که قصه «هزار و یک شب» از هند آغاز شده، در ایران کامل شده، در جهان عرب روایت منسجم‌تری یافته و سپس در ترکیه و حتی اروپا در اشکال مختلف اقتباس شده است. بنابراین ساخت سریالی که در آن رد پای چند فرهنگ دیده شود، انتخابی طبیعی برای پرداختن به چنین منبعی بوده است. دو قسمت نخست سریال عمدتاً در زمان حال روایت می‌شود. پرویز پرستویی در نقش ضدقهرمان اصلی ظاهر شده و با لحن و بازی‌ای که یادآور کاراکترهای جهان مسعود کیمیایی است، اولین شوک جدی را به مخاطب می‌دهد. سحر دولتشاهی، در نقش یک خبرنگار، در همان ابتدا بن‌مایه‌های معمایی روایت را شکل می‌دهد و بهرام رادان با نقشی غیرقابل‌پیش‌بینی و موقعیت‌هایی متفاوت از آثار پیشینش روی پرده می‌رود. هدیه تهرانی نیز در قالب یک استاد دانشگاه حضوری مقتدر و کم‌حرف دارد و پدرام شریفی در مقام یک دانشجوی عاشق‌پیشه با استایلی متفاوت، یکی از شخصیت‌هایی است که احتمالاً در ادامه مسیر روایت نقش پررنگ‌تری خواهد داشت. طبق گفته کیایی، از قسمت چهارم و پنجم به بعد مسیر سریال وارد حال‌وهوایی نزدیک به «گیم آو ترونز» می‌شود و در قسمت هشتم، جهان فانتزی و کهن کاملاً شکل می‌گیرد. یکی از مهم‌ترین نکاتی که خبرنگاران درباره آن پرسیدند، حضور بازیگران ترک در این سریال بود. کیایی تأکید کرد که این انتخاب نه برای دور زدن محدودیت‌ها، بلکه به دلیل ماهیت روایت و اتصال جغرافیایی و تاریخی قصه بوده است. او توضیح داد: «در سال‌های گذشته بازیگران ترکیه‌ای که به ایران آمدند، عمدتاً چهره‌های سریال‌های تلویزیونی بودند که مردم در شبکه‌های ماهواره‌ای دیده بودند، اما بازیگرانی که ما دعوت کردیم، متعلق به سینمای ترکیه‌اند و در تولیدات نتفلیکس حضور داشتند. شاید مخاطب ایرانی نام‌شان را نشناسد، اما کیفیت بازی‌شان برای ما مهم بود.» کیایی همچنین تأیید کرد که نمایش سریال در ترکیه، کشورهای عربی و سپس اروپا آغاز خواهد شد و به این ترتیب، «هزار و یک شب» نخستین سریال ایرانی است که همزمان با پخش داخلی، پخش جهانی رسمی خواهد داشت. در بخش دیگری از نشست، خبرنگاران درباره ممیزی یا دخالت پلتفرم پرسیدند. کیایی در پاسخ با شوخی گفت: «فکر نمی‌کنم پلتفرم اصلاً فیلمنامه را خوانده باشد!» اما بلافاصله افزود که به‌طور جدی هیچ دخالت غیرمعمولی از سوی پلتفرم در مراحل ساخت و تدوین اتفاق نیفتاده است. او بیش از هر چیز از «ریسک بزرگ» پروژه سخن گفت و تأکید کرد: «هزار و یک شب از سنگین‌ترین پروژه‌هایی است که در ایران ساخته شده. بخش وسیعی از جهان تاریخی، در یک سوله و با جلوه‌های ویژه خلق شده است. اگر سریال به پایان برسد، درباره هزینه‌ها و جزئیات تولید توضیحات بیشتری خواهم داد.» در میانه بحث‌ها، یکی از نکات جذاب برای مخاطبان، موسیقی تیتراژ پایانی بود. نام علیرضا قربانی در تیتراژ آمده اما قطعه او هنوز پخش نشده است. کیایی توضیح داد که دلیل این موضوع، انتظار برای صدور مجوز نهایی ساتراست. او وعده داد که همکاری با قربانی یکی از نقاط قوت تجربه شنیداری سریال خواهد بود. کیایی همچنین در پاسخ به پرسشی درباره بازخورد مخاطب عام، گفت که دو قسمت نخست را برای «چهل زن خانه‌دار» نمایش داده و سریال با استقبال مواجه شده است. او مطمئن است که «مخاطب عام» با سریال ارتباط برقرار خواهد کرد، به‌ویژه به دلیل حضور شخصیت شهرزاد و سویه‌های زن‌محور روایت. اکران دو قسمت نخست، گمانه‌زنی‌ها را درباره واکنش مخاطبان داغ‌تر کرده است. برخی منتقدان معتقدند «هزار و یک شب» می‌تواند موج‌سازی کند، به‌خصوص به دلیل فاصله‌ای که با تولیدات تکراری این سال‌های نمایش‌خانگی دارد. استفاده گسترده از وی‌اف‌اکس، ترکیب زمان حال و گذشته، بهره‌گیری از بازیگران بین‌المللی و امکان پخش جهانی، همگی این سریال را در موقعیت ویژه‌ای قرار داده و آن را در قامت یکی از پرهزینه‌ترین و متفاوت‌ترین تولیدهای سال‌های اخیر معرفی کرده است. مصطفی کیایی در پایان نشست بار دیگر تأکید کرد که ساخت سریال در فضایی فانتزی و تاریخی، تجربه‌ای است که مدت‌ها در سینمای ایران مغفول مانده بود و شاید «هزار و یک شب» آغازگر راهی تازه باشد. او گفت این سریال شاید «یکی از آخرین بیگ‌پروداکشن‌های بدون استفاده از هوش مصنوعی» در ایران باشد، چرا که شرایط تولید چنین پروژه‌هایی روزبه‌روز دشوارتر می‌شود. اکنون، تنها یک روز تا پخش رسمی «هزار و یک شب» باقی مانده؛ سریالی که با ۳۳ قسمت آماده پخش، در دو فصل منتشر خواهد شد و قرار است از دوشنبه دهم آذر به‌صورت اختصاصی در فیلیمو روی آنتن برود. باید دید آیا این مجموعه پرهزینه، فانتزی و جاه‌طلبانه می‌تواند در شلوغی تولیدات نمایش‌خانگی برای خود جای ویژه‌ای پیدا کند و به وعده‌هایی که در اکران خصوصی داده شد، پاسخ مثبت دهد یا خیر. آنچه مسلم است، «هزار و یک شب» حتی پیش از شروع رسمی پخش، یکی از بحث‌برانگیزترین و پرانتظارترین سریال‌های چند سال اخیر شده است.