پیتر واتکینز در ۹۰ سالگی درگذشت

پیتر واتکینز کارگردان رادیکال انگلیسی که به‌دلیل ساخت فیلم «وحشتناک» خود درباره جنگ هسته‌ای با شبکه بی‌بی‌سی درگیر شده بود، برای ادامه کارش ناچار شد به خارج از بریتانیا برود.

فهرست بهترین فیلم‌های بر اساس واقعیت

پیتر واتکینز، فیلم‌ساز رادیکال بریتانیایی و برنده جایزه اسکار برای درام-مستند بحث‌برانگیز خود با نام «بازی جنگ» (The War Game) - درباره حمله اتمی به بریتانیا - در سن ۹۰ سالگی درگذشت. خانواده‌اش در بیانیه‌ای اعلام کردند او روز پنجشنبه در بیمارستانی در شهر بورگانوف ، نزدیک شهر کوچک فلِتَن در مرکز فرانسه، جایی که ۲۵ سال اخیر را در آن زندگی می‌کرد، چشم از جهان فروبست. آنان نوشتند:«جهان سینما یکی از تیزبین‌ترین، خلاق‌ترین و غیرقابل‌طبقه‌بندی‌ترین صداهای خود را از دست داد. از همه کسانی که در این مبارزه طولانی و گاه تنهای او همراهش بودند، سپاسگزاریم.» واتکینز چهره‌ای سازش‌ناپذیر بود که پس از آنکه بی‌بی‌سی از پخش تلویزیونی فیلم «بازی جنگ» خودداری کرد، با این شبکه دچار تنش شد و در ادامه زندگی حرفه‌ای‌اش به فیلم‌سازی سیّار و بین‌المللی روی آورد. او نسبت به رسانه‌ها محتاط بود. در مصاحبه‌ای نادر با روزنامه گاردین در سال ۲۰۰۰ گفته بود:« من کسی هستم که ۳۰ سال است تلاش می‌کنم تا توازن قدرت میان مردم و تلویزیون را تغییر دهم.» او افزود: «اگر تلویزیون در دهه‌های ۱۹۶۰ و ۱۹۷۰ مسیر متفاوتی را در پیش می‌گرفت و به شیوه‌ای بازتر عمل می‌کرد، جامعه جهانی امروز بسیار انسانی‌تر و عادلانه‌تر بود.»

آغاز کار و شهرت با بی‌بی‌سی

واتکینز در سال ۱۹۳۵ در نوربیتون در منطقه ساری انگلستان به دنیا آمد. پس از گذراندن خدمت نظام وظیفه، در آکادمی سلطنتی هنرهای دراماتیک (RADA) تحصیل کرد و به گفته خودش «هرگز قصد نداشتم تفنگم را به سوی انسانی نشانه بروم.» او پس از ساخت چند فیلم کوتاه - از جمله «چهره‌های فراموش‌شده» (Forgotten Faces) درباره قیام مجارستان - در سال ۱۹۶۲ به بی‌بی‌سی پیوست و به‌زودی مأمور ساخت فیلمی درباره نبرد کالودن شد؛ نبردی در سال ۱۷۴۶ که در آن «قصاب کامبرلند» نیروهای یعقوبی را شکست داد. فیلم حاصل، که در سال ۱۹۶۴ پخش شد، اثری پیشگام بود که با بهره‌گیری از شیوه‌های خبری معاصر و استفاده از بازیگران غیرحرفه‌ای، حس واقع‌گرایی و در لحظه بودن را به نمایش گذاشت.

درگیری با بی‌بی‌سی و شکوفایی جهانی

واتکینز سپس فیلم «بازی جنگ» (The War Game) را ساخت؛ مستندی ساختگی (شبه‌مستند) درباره حمله اتمی به شهر کانتربری در منطقه کِنت. کارگردان الکس کاکس این فیلم را «اثری پرشور و بزرگ که صدای مردم عادی را بازتاب می‌دهد» توصیف کرد. پخش برنامه در سال ۱۹۶۵ لغو شد و بی‌بی‌سی در پاسخ به پرسشی در پارلمان اعلام کرد این فیلم «بیش از حد وحشتناک» است و منکر شد که فشار بیرونی برای حذف آن وجود داشته است. با این حال، «بازی جنگ» در سال ۱۹۶۷ برنده جایزه اسکار بهترین مستند شد و منتقدان آمریکایی از جمله راجر ایبرت  از آن تمجید کردند. ایبرت برخی صحنه‌های فیلم را «بی‌تردید هولناک‌ترین تصاویری که تاکنون روی پرده آمده‌اند» خواند. این فیلم سرانجام در سال ۱۹۸۵، هم‌زمان با چهلمین سالگرد بمباران اتمی هیروشیما، از تلویزیون پخش شد.

ادامه مسیر: از «امتیاز» تا «پارک مجازات»

پس از درگیری با مدیران بی‌بی‌سی، واتکینز ناچار شد حمایت مالی را در خارج از کشور بیابد. او در سال ۱۹۶۷ فیلم بلند «امتیاز» (Privilege) را ساخت؛ شبه‌مستندی رادیکال درباره یک ستاره پاپ (با بازی موسیقیدان واقعی «پل جونز» Paul Jones) که برای سرگرم کردن مردم و دور کردن آنان از سیاست، به رهبر فرقه‌ای مذهبی تبدیل می‌شود. در سال ۱۹۷۱، واتکینز فیلم «پارک مجازات» (Punishment Park)  را در آمریکا ساخت؛ اثری تحریک‌آمیز که موقعیتی شبیه «بازی‌های گرسنگی» را تصور می‌کند، جایی که افراد رادیکال و لیبرال برای سرگرمی گارد ملی شکار می‌شوند.

آثار بعدی و میراث هنری

واتکینز سپس زندگی‌نامه‌ای از نقاش نروژی ادوارد مونک  ساخت که نخستین‌بار در سال ۱۹۷۴ از تلویزیون نروژ پخش شد و بعدها به‌صورت سینمایی اکران شد. گاردین این اثر چهار ساعته را «فیلمی با زیبایی خارق‌العاده» توصیف کرد. او در ادامه مجموعه‌ای از فیلم‌هایش را در اسکاندیناوی ساخت که با «اندیشمند آزاد»  - پرتره‌ای بلند از نمایشنامه‌نویس سوئدی آگوست استریندبرگ - به اوج رسید. میان سال‌های ۱۹۸۳ تا ۱۹۸۷، واتکینز مستند «سفر» را ساخت؛ فیلمی ۸۷۳ دقیقه‌ای درباره درک مردم عادی از سلاح‌های هسته‌ای که به‌عنوان طولانی‌ترین فیلم غیرتجربی تاریخ شناخته می‌شود. آخرین فیلم او «کمون» (The Commune) بود، بازآفرینی‌ای ۳۴۵ دقیقه‌ای از قیام کارگران پاریس در سال ۱۸۷۱ با استفاده از تکنیک‌های تئاتری برشتی، که نخستین‌بار در مارس ۲۰۰۰ در موزه اورسه به نمایش درآمد و سپس از تلویزیون پخش شد. واتکینز دو بار ازدواج کرد و از او دو پسر به نام‌های پاتریک و ژرار به جا مانده است.