گفت‌وگو با استاد مینو محرز در برنامه سپنج

در چهلمین قسمت از برنامه «سپنج»، دکتر مینو محرز، متخصص بیماری‌های عفونی و عضو فرهنگستان علوم پزشکی ایران، درباره راه‌های حفظ نشاط و پیشگیری از افسردگی در زندگی روزمره سخن گفت و بر اهمیت «عشق، نگاه مثبت و تحرک بدنی» به عنوان مؤلفه‌های اصلی سلامت روان تأکید کرد.

اطلاعات برنامه سپنج

دکتر محرز در آغاز گفت‌وگو اظهار داشت: «من از استاد فقیدم، دکتر یلدا، آموختم که انسانیت، اخلاق و عشق زیربنای هر فعالیت انسانی است. ایشان همیشه می‌گفتند اگر با عشق تدریس نکنی و کار نکنی، موفق نخواهی بود. به باور من، عشق تنها میان دو نفر نیست، بلکه عشق به انسان، طبیعت و کار نیز مصداق دارد.» وی با اشاره به فضای منفی‌گرای جامعه افزود: «منفی‌گرایی به شکل نگران‌کننده‌ای در جامعه رواج یافته است. انسان باید در طبیعت و زندگی به دنبال زیبایی‌ها بگردد، زیرا نگاه منفی، در طول زمان به افسردگی و بی‌تحرکی منجر می‌شود. وقتی عشق به کار و زندگی نباشد، احساس بیهودگی شکل می‌گیرد.» این پزشک برجسته در ادامه، ورزش را از عوامل مهم تقویت روح و جسم دانست و گفت: «ورزش مقاومت انسان را در برابر مشکلات زندگی افزایش می‌دهد. متأسفانه زنان کمتر از مردان به ورزش می‌پردازند و بسیاری ورزش را تنها به بدنسازی در فضای بسته محدود کرده‌اند، در حالی که ورزش واقعی باید هوازی و در طبیعت انجام شود.» دکتر محرز درباره انگیزه خود برای تداوم فعالیت حرفه‌ای در دهه هشتم زندگی توضیح داد: «عشق من به مردم و سلامت جامعه باعث شده همچنان فعال بمانم. من عاشق ایران هستم و به همین دلیل در کشور مانده‌ام. سلامت جوانان و امید آنان به زندگی برای من اولویت دارد.» او با مرور تجربه‌های کاری خود در حوزه بیماری‌های عفونی گفت: «در طول پنجاه سال طبابت، با بیماری‌های گوناگونی از اپیدمی‌های عفونی تا اچ‌آی‌وی و کووید-۱۹ روبه‌رو بوده‌ام. هر روز با چالش‌های جدیدی مواجه می‌شویم. کووید-۱۹ سخت‌ترین دوران کاری من بود؛ نگاه ملتمس بیماران برای من فراموش‌نشدنی است.» وی افزود: «اکنون نیز جهان هر ده سال با ویروس جدیدی روبه‌رو می‌شود و علت اصلی آن تخریب محیط زیست است. انسان‌ها با نابودی جنگل‌ها، حیوانات وحشی را به محیط زندگی خود نزدیک کرده‌اند و همین امر انتقال ویروس‌های نوپدید را تسریع می‌کند. ما باید همواره امکانات تشخیص و تولید واکسن را آماده نگه داریم. خوشبختانه در ایران امروز امکان شناسایی ویروس‌ها و ساخت واکسن فراهم است.» عضو فرهنگستان علوم پزشکی در بخش دیگری از گفت‌وگو، آموزش و آگاهی عمومی را رکن پیشگیری از بیماری‌ها دانست و تصریح کرد: «سطح آگاهی جامعه نسبت به سلامت خود پایین است. در دوران کووید، نمونه‌هایی دیدم که از ناآگاهی، جان خود را به خطر انداختند. آموزش باید از مدرسه آغاز شود و رسانه‌ها به شکل مستمر درباره بهداشت فردی و اجتماعی اطلاع‌رسانی کنند. سلامت فرد وابسته به سلامت جامعه است؛ اگر جامعه سالم نباشد، هیچ‌کس سالم نمی‌ماند.» دکتر محرز با اشاره به تأثیر منفی استفاده ناآگاهانه از فضای مجازی گفت: «فضای مجازی می‌تواند موجب افزایش افسردگی و افکار منفی شود، زیرا بسیاری از مطالب غیرعلمی و گمراه‌کننده در آن منتشر می‌شود. جوانان باید مهارت نقد و ارزیابی محتوا را بیاموزند تا هر مطلبی را بی‌درنگ نپذیرند. به خانواده‌ها نیز توصیه می‌کنم استفاده فرزندان از تلفن همراه را محدود کنند و آنان را به فعالیت‌های بدنی و ارتباط با طبیعت ترغیب کنند.» او بر ضرورت بازتعریف «ما بودن» در برابر «من بودن» تأکید کرد و گفت: «ما باید بدانیم که سلامت فرد در گرو سلامت جمع است. جامعه‌ای که نگاه جمعی ندارد، در برابر بحران‌های بهداشتی آسیب‌پذیر خواهد بود. امید، عشق، تفکر مثبت و مسئولیت جمعی، کلید عبور از ملال و افسردگی در زندگی امروز است.» این متخصص بیماری‌های عفونی و عضو فرهنگستان علوم پزشکی ایران، در گفت‌وگوی خود با علی درستکار در برنامه «سپنج» از انسان به عنوان موجودی کامل یاد می‌کند که باید ظرفیت‌های درونی‌اش را پرورش دهد. او می‌گوید:«انسان با فکر، شعور و آگاهی‌اش موجودی کامل است و باید این کمال را پرورش دهد، نه سرکوب کند. اینکه گفته می‌شود قدر خودمان را بدانیم و قدر زندگی‌مان را بشناسیم، یعنی باید خود و جامعه‌مان را بسازیم، نه آنکه صرفاً از ناملایمات گلایه کنیم.» به باور دکتر محرز، اندیشه «ما بودن» شرط اساسی سلامت روان فرد و جامعه است:« مشکل نسل امروز این است که به جای ما، من هستند. وقتی من باشم، تحمل سختی‌ها کم می‌شود. اما وقتی ما باشیم، تاب‌آوری افزایش می‌یابد. نسل جوان باید بیاموزد زندگی و ساختن آن با دشواری همراه است و نباید با نخستین ناکامی امیدش را از دست بدهد.» او در ادامه از تجربه زیسته خود در هشتادسالگی سخن می‌گوید و ورزش را یکی از رازهای نشاط خود می‌داند:« من نزدیک به ۸۰ سال دارم اما هنوز پیاده‌روی و تنیس بازی می‌کنم. ورزش روح و بدن را مقاوم می‌کند و به انسان امید می‌دهد.» به باور استاد پیشکسوت دانشگاه تهران، نظام آموزشی باید بیش از گذشته بر تقویت روانی و تربیت اخلاقی کودکان متمرکز شود:« جوانان را نباید فقط به درس فیزیک و ریاضی سپرد. باید مهارت زندگی، صبر و تعامل را یاد بگیرند. بسیاری از بیگانگی‌ها میان نسل‌ها به این دلیل است که آموزش در این حوزه ضعیف بوده است.» دکتر محرز در بخشی از گفت‌وگو به دوران آغاز فعالیت خود در مقابله با بیماری HIV در ایران اشاره می‌کند و از دشواری‌های آن دوران می‌گوید:« وقتی کار درمان بیماران اچ‌آی‌وی را شروع کردیم، بسیاری از پزشکان از ترس حاضر به تماس با بیماران نبودند. دارو هم در دسترس نبود و بیشتر بیماران جوانانی بودند که به دلیل فرآورده‌های خونی آلوده مبتلا شده بودند. روزهای بسیار سختی بود. حتی خانواده‌های بیماران از آنان فاصله می‌گرفتند. من خودم تنها کسی بودم که به دیدارشان می‌رفتم. با این حال امید را از دست ندادم و حالا بیماران من بیش از سی سال است که زندگی نرمال دارند.» او تجربه خود را گواهی می‌داند بر اینکه انسان باید در مسیر آگاهی و خدمت حرکت کند:« هیچ لذتی بالاتر از نجات جان انسان نیست. ارزش واقعی زندگی در خدمت به دیگران است، نه در منافع شخصی.» دکتر محرز در ادامه درباره «ارزش انسان» می‌گوید:« انسان قیمتی ندارد، چون ارزشش بی‌نهایت است. هر فرد در هر شغلی اگر با عشق و وجدان کار کند، برای جامعه مفید است. اگر یک کشاورز محصول سالم تولید کند، همان‌قدر ارزشمند است که یک پزشک جان انسان را نجات می‌دهد.» او تأکید می‌کند که جامعه امروز نیازمند بازگشت به همکاری و مهربانی است:« مشکل بزرگ ما این است که جامعه‌نگر نیستیم. اگر یاد بگیریم «ما» باشیم و به یکدیگر کمک کنیم، جامعه‌مان زیباتر می‌شود. متأسفانه در جهان امروز مهربانی کم شده و انسانیت جای خود را به رقابت و خودخواهی داده است. اگر این روند ادامه یابد، آینده زمین تیره خواهد بود.» این پزشک نامدار همچنین نسبت به پیامدهای تغییرات اقلیمی هشدار می‌دهد:« گرمایش زمین فقط طبیعت را تهدید نمی‌کند، بلکه بر روحیه و رفتار انسان‌ها هم تأثیر می‌گذارد. اگر کشورها همکاری نکنند، بشر به قهقرا می‌رود.» به باور او، راه نجات در بازگشت به روح جمعی و یاری‌گری است:« باید از «من» به «ما» برگردیم. دنیا با همکاری و عشق ساخته می‌شود، نه با رقابت و نفرت. امروز متأسفانه کمک کردن کم شده و این خطرناک است.» در پایان گفت‌وگو، دکتر محرز آرزوی خود را چنین بیان می‌کند:« آرزو دارم جوانان ایران سالم و امیدوار باشند. با مثبت‌اندیشی و ورزش، تحمل‌شان را بالا ببرند و با عشق در رشته خود کار کنند. هر کس باید احساس مسئولیت کند. گفتنِ \"به من چه\" یعنی بریدن از جامعه. هیچ انسانی از آغاز بد نیست؛ باید به او فرصت اصلاح داد. تعامل، مهربانی و کمک متقابل باید به جامعه ما بازگردد.»