زخم‌های زیرزمینی!

مانند هر رویداد سینمایی دیگری، در جشنواره فیلم‌کوتاه تهران هم همواره سایه سنگین فیلم‌های داستانی، آثار راه‌یافته به بخش‌های دیگر را تحت‌الشعاع خود قرار می‌دهد و به‌طور مشخص فیلم‌های کوتاه تجربی، انیمیشن و مستند، غالبا سهم کمتری از بازتاب‌های رسانه‌ای جشنواره دارند و در کانون توجه قرار می‌گیرند.

مرور جشنواره فیلم کوتاه تهران

در میان فیلم‌های راه‌یافته به بخش تجربی جشنواره چهل‌ودوم اما در دومین روز این رویداد، فیلمی روی پرده رفت که نمی‌توان نسبت به آن بی‌تفاوت بود. فیلمی که به‌درستی از ظرفیت یک بازیگر چهره برای جذاب‌تر شدن ویترین خود بهره گرفته و از آن مهم‌تر اجازه نداده است که سوژه کلیدی و تکان‌دهنده‌اش زیر سایه حضور این بازیگر نادیده بماند. «یادداشت‌های زیرزمینی»‌ نام این فیلم کوتاه است که درباره دلیل حضورش در بخش تجربی و اینکه به‌راحتی می‌‌توانست به‌عنوان یکی از آثار داستانی در بخش اصلی حضور داشته باشد، می‌توان به تفصیل نکاتی را نوشت اما بهانه این نوشته، ایده مرکزی و روایت تکان‌دهنده این فیلم‌کوتاه از یک معضل قانونی در کشور است.

رضا کیانیان در این فیلم در مقام یک قاضی، شمایلی مشابه همین قهرمان داستایوفسکی را دارد و معتقد است که انسان‌ها در ذات خود به دنبال رنج دیگران هستند

«یادداشت‌های زیرزمینی» ساخته عباس شکوری است، کارگردانی که سابقه وکالت و فعالیت قضایی در کارنامه خود داشته و براساس همین شناخت و اشراف قانونی، دست روی سوژه‌ای مهم اما فراموش‌شده گذاشته است. ایده مرکزی فیلم درباره فرزندان به‌دنیا آمده از روابط نامشروع مادران است. فرزندانی که در نگاه عمومی، حرام‌زاده خطاب می‌شوند و به‌دلیل به گردن نگرفتن از سوی مادران خطا کار و طبیعتا کناره‌گیری پدران از پشتیبانی قانونی از آن‌ها، از همان نقطه آغاز تولد، بدون آنکه سهمی در اشتباه والدین خود داشته باشند، در موضع تاوان قرار می‌گیرند و از سوی جامعه طرد می‌شوند. شکوری این ایده تکان‌دهنده را در چارچوب یک داستان اقتباسی به تصویر کشیده است و برای ایفای نقش اصلی روایت خود که یک قاضی است، با هوشمندی، رضا کیانیان را انتخاب کرده است. عنوان فیلم، اشاره‌ای مستقیم به مرجع اقتباس خود دارد؛ «یادداشت‌های زیرزمینی» یکی از کتاب‌های معروف داستایوفسکی است که قهرمان اصلی آن مردی منزوی، خودآگاه و گریزان از جامعه است. مردی که در خلوت خود نگاهی کاملا بدبینامه نسبت به اخلاق و عقلانیت انسان‌ها دارد و به همین دلیل هم هیچ‌گاه نمی‌تواند نگاهی منطقی نسبت به «انسان» داشته باشد. از نگاه قهرمان داستایوفسکی، انسان نه تنها موجودی منطقی نیست که میل به رنج و تخریب هم بخشی از هویت او را تشکیل می‌دهد. این ویژگی آخر همان ویژگی است که کارگردان فیلم کوتاه «یادداشت‌های زیرزمینی» برای روایت خود از آن بهره گرفته است؛ رضا کیانیان در این فیلم در مقام یک قاضی، شمایلی مشابه همین قهرمان داستایوفسکی را دارد و معتقد است که انسان‌ها در ذات خود به دنبال رنج دیگران هستند. همین قاضی است که حالا باید برای آزمایش تست دی‌ان‌ای فرزندی نامشروع که مادر و پدرش او را به گردن نگرفته‌اند، حکم صادر کند؛ حکمی که یک نوزاد را بی‌آبرو می‌کند!