جاناتان کاپلان فیلمساز خاص و انسانی فوقالعاده بود
پس از درگذشت جاناتان کاپلان، کارگردان نامدار هالیوود، دوستان و همکارانش از جمله مارتین اسکورسیزی و کن فریدمن با یادآوری آثار و شخصیت او، از جایگاه ویژهاش در تاریخ سینما سخن گفتند.
آخر هفته گذشته، یکی از چهرههای ثابت و تأثیرگذار هالیوود درگذشت و دههها کار درخشان در عرصه فیلم و تلویزیون را به یادگار گذاشت.
در تاریخ اول اوت، در سن ۷۷ سالگی، یکی از برجستهترین فیلمسازان هالیوود چشم از جهان فروبست. هرچند خبر در چند وبسایت منتشر شد، اما چرخه اخبار به سرعت گذشت و نام جاناتان کاپلان از تیترها کنار رفت. با این حال، من معتقدم کارنامه او شایسته تأملی عمیقتر است.
آن تامپسون از IndieWire مرا به دختر کاپلان، مالی، معرفی کرد و او نیز مرا به برخی از نزدیکترین دوستان و همکاران پدرش وصل کرد. با کمک این گفتوگوها، توانستم یادبودهایی را گرد هم بیاورم که بیش از یک آگهی ترحیم یا فهرست فیلمها، شخصیت و جایگاه کاپلان را نشان میدهد.
البته کارنامه او شامل آثار شناختهشدهای چون «ورود غیرقانونی» (Unlawful Entry)، «دختران بد» (Bad Girls) و مجموعه تلویزیونی مشهور «اتاق اورژانس» (E.R.) است. او پنج بار نامزد جایزه امی شد. کاپلان جودی فاستر را در فیلم «متهم» (The Accused) سال ۱۹۸۸ کارگردانی کرد؛ فیلمی که نخستین اسکار فاستر را برایش به ارمغان آورد. فیلم «لاو فیلد» (Love Field) در سال ۱۹۹۲ نیز سومین نامزدی اسکار را برای میشل فایفر رقم زد.
کن فریدمن، شریک تهیهکننده و استاد دانشگاه نیویورک، گفت: «جاناتان واقعاً در کارگردانی بازیگران زن تبحر داشت. من از بازی جودی فاستر در متهم و بانی بدلیا در قلبی همچون چرخ شگفتزده شدم. این آثار نقطه اوج کارنامه آنهاست. او داستانگوی خوبی بود، اما بهویژه باید به خاطر شیوه کارش با بازیگران زن در کتابهای تاریخ سینما از او یاد شود.»
فریدمن که ۶۰ سال پیش و در دوران تحصیل در مقطع کارشناسی ارشد فیلم در NYU با کاپلان آشنا شد، او را «هیپی» و خودش را «فیلمساز پیشرو» توصیف میکند. آن دو ابتدا دوست نبودند، اما فیلمهای دانشجوییشان هر دو برنده یا برنده مشترک جشنواره ملی فیلم دانشجویی شدند. سپس با هم سفری جادهای ترتیب دادند و فیلمها را در نقاط مختلف نمایش دادند و در این مسیر دوست صمیمی شدند.
فریدمن گفت: «ما دیدگاههای مشابهی درباره سینمای خوب داشتیم.» آنها در مجموع روی شش فیلم همکاری کردند که فریدمن میگوید انتخاب بهترینشان برایش هر هفته تغییر میکند، اما قلبی همچون چرخ به عنوان یک اثر کامل برجستهتر است.
آلن آرکوش، کارگردان و همکلاسی کاپلان در NYU اواخر دهه ۶۰، گفت: «ما کلاسی به نام سینمای آمریکا بر اساس کتاب اندرو ساریس داشتیم و مدرس ما مارتین اسکورسیزی ۲۷ ساله بود. فیلمهایی که او نمایش میداد، بعدها برای جاناتان به معیارهای مادامالعمر فیلمسازی بدل شد.»
آرکوش افزود بزرگترین تأثیرات کاپلان شامل فیلمهایی چون Shock Corridor، The Searchers، The Big Heat، The Band Wagon، Force of Evil، Johnny Guitar و El Dorado بود. بعدها برخی از این فیلمها را برای خانوادههایشان در حیاط خانه با نسخه ۱۶ میلیمتری پخش میکردند، هرچند دخترانشان از شور و شوق پدرها خسته میشدند.
مارتین اسکورسیزی نیز در بیانیهای گفت: «سالها پیش که در NYU تدریس میکردم، جاناتان یکی از بااشتیاقترین دانشجویانم بود. او و چند نفر دیگر واقعاً عاشق سینما بودند؛ همه نوع سینما، چه گذشته هالیوود و چه زمان حالش. جاناتان در قلب این صنعت بزرگ شده بود. پدرش، سول کاپلان، آهنگساز بود و عمویش، ون هفلین، بازیگر. پس از آنکه پدرش به دلیل فهرست سیاه هالیوود خانهنشین شد، خانواده به نیویورک نقل مکان کردند. از همان ابتدا میدانستم جاناتان فیلمساز قابلی است. وقتی راجر کورمن از من خواست کارگردان جوانی معرفی کنم، فوراً نام جاناتان را گفتم. او با پرستاران تماس شبانه شروع کرد و سپس به Truck Turner با آیزاک هیز رسید، و بعد آثاری چون Over the Edge، قلبی همچون چرخ و متهم را ساخت. مرگش واقعاً مرا اندوهگین کرده است. او فیلمسازی خاص و انسانی فوقالعاده بود.»
جان دیویسون، همکلاسی دیگرش، گفت: «او بسیار باهوش و شوخطبع بود. توانایی همدلی با طیف وسیعی از شخصیتها را داشت و همین آثارش را گرم و پرانرژی میکرد. فرزند فهرست سیاه بود و هیچگاه از جنبههای سیاسی آثارش غافل نمیشد.»
کاپلان حتی در کودکی بازیگری کرده و با بزرگان سینما چون الیا کازان و الین می همکاری داشت. پس از تحصیل در NYU، به لسآنجلس رفت و به گفته دخترش، وارد «مدرسه فیلمسازی راجر کورمن» شد.
تیم هانتر، کارگردان لبه رودخانه، او را «فیلمسازی مردمی» توصیف کرد و گفت: «فیلمهای برترش درباره قهرمانان طبقه کارگر بود. چه در ژانر بِلَکسپلویتیشن، چه در اکشن جادهای یا آثار جدی درباره طبقات کمنمایش، زنان و نوجوانان طردشده، همیشه در بهترین فرم بود.»
هانتر به موسیقی متنهای تأثیرگذار فیلمهایی مانند Over the Edge و قلبی همچون چرخ اشاره کرد که شامل ترانههایی از ون هیلن و گروه Byrds بود. کاپلان همچنین موزیکویدئوهایی برای باربارا استرایسند، راد استوارت و جان ملنکمپ کارگردانی کرد.
او افزود: «حتی وقتی گاهی سر صحنه عصبانی میشد، مردم دوستش داشتند چون میدانستند پشتشان است و مهارت بالایی دارد. او از بازیگران و عواملش حمایت میکرد و همه به او اعتماد داشتند.»
فریدمن گفت تأثیر کاپلان به نسلهای بعدی فیلمسازان هم رسید: «۲۰ سال است که تدریس میکنم و هنوز دانشجویانم را به او ارجاع میدادم تا نگاهی واقعی به این صنعت پیدا کنند. او در وقت و نظراتش بسیار سخاوتمند بود.»
این عشق به هنر، از خانواده هنرمندش، بهویژه پدرش سول کاپلان، به او رسیده بود. کاپلان در سال ۱۹۹۲ به بابی ویگنت گفت: «فکر میکنم اولین جلسه ضبطی که رفتم، چهار سالم بود. این تجربه چنان تأثیر عمیقی گذاشت که حالا که به گذشته نگاه میکنم، میبینم اصلاً انتخاب دیگری جز فیلمسازی نداشتم.»
و در پایان، چه بهتر که این یادبود با سخنان خود او خاتمه یابد: مصاحبه کامل و زیبایش با بابی ویگنت، که میراث انسانی و هنریاش را بازتاب میدهد.
آفرین بر شما، آقای کاپلان.
دیدگاهها
ارسال دیدگاه