روزهای سخت سینما

آپاراتچی داستان یک نقاش ساختمان جوان به نام جلیل (با بازی تورج الوند) است که با وجود سواد و تحصیلات پایین، شیفته سینما شده است و بعد از تجربه ساخت چند فیلم سوپرهشتی، به دنبال تولید فیلمی سینمایی است که او را به رویای دیرینه‌اش، یعنی سیمرغ بلورین برساند. قربانعلی طاهرفر (کارگردان) که سابقه ساخت تله فیلم‌ها و سریال‌های زیادی را در کارنامه خود دارد، با همکاری حسین تراب‌نژاد (به عنوان فیلمنامه نویس)، با اقتباسی آزاد از کتاب آپاراتچی (نوشته روح الله رشیدی) علاوه بر نمایش زندگی طاقت‌فرسا، افکار و باورهای غلط، گرایشات فرهنگی و تمایلات اجتماعی مردم در دهه 60، در این فیلم به نوعی ادای دینی به سینما کرده و با رویکردی ستایشگرانه از تمایلات قهرمانی تاثیرگذار و مردمی، سعی در نشان دادن میزان لذت و در عین حال اهمیت سینما برای برخی مردم در دوران سخت دفاع‌مقدس دارد.

معرفی و نقد فیلم آپاراتچی

آپاراتچی با تکیه بر پتانسیل سینمای بومی در شهر زادگاه کارگردان و به زبان آذری ساخته شده است و با کمک توان بالای سینمای شهرستان‌ها و توجه به بافت اجتماعی و فرهنگ فولکلوریک مردم منطقه، نیم‌نگاهی به سرگذشت زندگی مردی عاشق و پیگیر سینما یعنی جلیل طائفی دارد که تمام زندگی و درآمد خود را صرف سینما کرده است. از این رو است که می‌توان تشابهاتی مضمونی میان این فیلم با فیلم‌هایی دیگری که قصد دارند با بهره‌گیری از عشق و علاقه کاراکتر اصلی به سینما، داستان خود را روایت کنند و ضمن خاطره‌بازی با شاهکارهای هنر سینما، مخاطب را درگیر ماجراها و حوادث کند نیز پیدا کرد. از سویی دیگر داستان فیلم آپاراتچی، که با درگیری‌های پدر و پسری و تاثیر شخصیت‌های فیلم بر زندگی قهرمان فیلم همراه است و نمایش روند دلباختگی و داستان دلدادگی جلیل به سینما را نشان می‌دهد، وقتی با تمایلات کارگردان و فیلنامه‌نویس در جلب توجه مخاطب به ارجاعات تاریخ سینما و لحاظ کردن گرایشات سینه فیلی همراه می‌شود، به مهر تاییدی بر تاکید فیلمساز برای ساخت نسخه‌ای بومی بر مبنای داستانی واقعی و اقتباسی از برخی آثار سینمای جهان نیز بدل شده و در آخرین اقدام کارگردان برای همزادپنداری بیشتر مخاطب با اثر، در پایان‌بندی با ارجاع به روایتی حقیقی، مواجهه‌ای مستند با رفتار و افکار دگماتیک حاکم بر آن روزهای سینمای ایران دارد. اما نکته مورد بحث این فیلم، خلق موقعیت‌های کم‌جان کمدی در دل درام آپاراتچی است. در واقع داستان در طراحی و ساختار، فاقد جذابیت‌های به روز دراماتیک بوده و در کمدی، به جز چند سکانس محدود، مخاطب را به خنده نمی‌اندازد. از دیگر سو، فیلم در رویکردی دوگانه، ضمن تلاش در جهت عبور از سینمای مرسوم دفاع مقدس دهه شصتی و بیان مستقیم رشادت‌های دلاوران جنگ و جبهه، سعی در خلق کمدی‌های نزدیک به جریان اصلی سینمای بدنه دارد و بدین شکل در تلاش است ضمن رعایت نکات سینمای ارگانی، با نزدیک کردن محتوای فیلم به تولیدات سینمای بدنه، مخاطب را نسبت به داستان و حوادث فیلم علاقه‌مندتر کند. از این رو است که فیلم موفق می‌شود با هجو مناسبات موجود در بطن اجتماع آن دوران و همین‌طور افراد سرشناس در دستگاه قضا، توقع مخاطب را از تماشای یک اثر موجه تا حدودی برآورده سازد و در مقایسه با بسیاری از فیلمهای ارگانی، کم‌ادعاتر و دلنشین‌تر شود و به واسطه ارجاعاتی که به احوالات مردم دهه 60 دارد، بیشتر و بهتر مورد توجه علاقه‌مندان سینمای آن روزها قرار گیرد. آپاراتچی در چهل و دومین جشنواره فیلم فجر با استقبال قابل‌قبول مخاطبان مواجه شد و توانست سیمرغ بلورین و جایزه ویژه کارگردانی بخش نگاه نو را از هیئت داوران دریافت کند. در این بین نمی‌توان از تلاش تورج الوند (که با فیلم نگهبان شب به کارگردانی رضا میرکریمی به سینما معرفی شده بود) برای خلق شخصیت جلیل چشم پوشی کرد و به بازی قابل قبول او در این فیلم اشاره‌ای نکرد.