معرفی و نقد فیلم آرامبخش

درباره چهل و چهارمین جشنواره فیلم فجر چه می‌دانیم؟

خلاصه داستان فیلم آرامبخش

خلاصه داستان رسمی فیلم آرامبخش از این قرار است؛ «این فیلم درباره آرام، دختری است در آستانه چهل‌سالگی تصمیمی می‌گیرد که مسیر زندگی‌‌اش را دگرگون می‌کند.» فیلم فراز و فرودهای زندگی یک دختر مستقل و سختکوش را برای رسیدن به خواسته‌هایش سوژه کرده است...

بازیگران و عوامل فیلم آرامبخش

فیلمنامه آرامبخش توسط سعید زمانیان و پدرام پورامیری نوشته شده. خود سعید زمانیان که قبلا با ساخت فیلم‌های کوتاه شناخته می‌شد، اولین کارگردانی فیلم بلندش را تجربه کرده است. الناز شاکردوست، حسن پورشیرازی، صابر ابر، بهناز جعفری، مریم سعادت، ناهید مسلمی، اسماعیل پوررضا، هادی تسلیمی و نیلوفر شهیدی فهرست بازیگران فیلم را تشکیل می‌دهند. دیگر عوامل فیلم عبارتند از؛ مدیر فیلمبرداری: حسن لشگری، تدوین: اسماعیل علیزاده، طراح صحنه: حسین کرمی، طراح لباس: مریم محمدپور، طراح گریم: مهدی صیاد، صدابردار: رضا تهرانی، مدیر تولید: امیر اسکندری، برنامه‌ریز: جاوید یزدانی و دستیار اول کارگردان: زنده‌یاد جواد گنجی و عکس: فتاح ذی‌نوری و سوده اسماعیلی. سرمایه‌گذاران اصلی این پروژه علی سرتیپی و اکبر هادی‌زاده هستند.

نقد و بررسی فیلم آرامبخش

این نقد و نوشته‌ها، نظر کوتاه ولی دست‌اولِ منتقدان و نویسندگان سینمایی است؛ شاید بعدها همه چیز تغییر کند! در ضمن، انتشار آن‌ها -لزوما- به معنای تایید فیلیموشات نیست

محمد تقی زاده

فیلم آرامبخش با شکلی از سانتی‌مانتالیسم اجباری و روایت شتابزده، فرصت همذات‌پنداری مؤثر با مخاطب را از دست می‌دهد. قصه با حجم انبوهی از اتفاقات غیرمنتظره و گاه نامتعارف پیش می‌رود و در بسیاری از لحظات، به جای ایجاد تعلیق طبیعی، با تحمیل موقعیت‌ها و ابهام‌های کم‌انگیزه، تنها بر پیچیدگی ظاهری داستان می‌افزاید. داستان حول محور زندگی زنی می‌گردد که برای بازپس‌گیری حضانت دخترخوانده‌اش از بهزیستی، دست به هر اقدام ممکن می‌زند. با این حال، پیش‌زمینه عجیب شخصیت‌ها – از واگذاری فرزند به عمو و فرزندخواندگی پس از جدایی – نه تنها کمکی به عمق بخشیدن به روایت نمی‌کند، بلکه در نگاهی نقادانه، بیشتر به عنصری برای عجیب‌نمایی صرف تبدیل می‌شود. موتور محرک فیلم، یعنی تلاش مادر برای نجات کودک، با ابهام‌های غیرضروری (مانند بی‌خبری پدر از کل ماجرا) و تصمیم‌های غیرمنطقی شخصیت‌ها همراه می‌شود. در نتیجه، به جای همراهی احساسی پایدار، در نهایت حیرت و حتی ناباوری مخاطب را برمی‌انگیزد. فیلم بیش از آنکه اجازه دهد مخاطب با درد قهرمان آشنا شود، احساسات را به شکلی تصنعی تزریق می‌کند. شتاب فیلم در پیشبرد روابط و حل بحران‌ها نیز یکی از ضعف‌های اصلی آن است. ارتباطات میان شخصیت‌ها سریع و فاقد انگیزه‌کافی است و برخی صحنه‌ها – مانند مواجهه با بهزیستی یا نجات در لحظه آخر – بیشتر به بیانیه‌ای شتابزده یا موقعیتی تحمیلی شباهت دارند تا بخشی ارگانیک از قصه. در نهایت، فیلم با وجود تلاش برای خلق یک ملودرام زنانه پرسوزوگداز، به دلیل ضعف در نگارش شخصیت‌ها و بازی اغراق‌آمیز برخی بازیگران (از جمله بازی تهییجی الناز شاکردوست و شخصیت‌پردازی سطحی نقش او)، نتوانسته فضایی باورپذیر و اثرگذار خلق کند. شخصیت‌هایی مانند نقش‌آفرینی صابر ابر نیز اگرچه در ظاهر جذاب می‌نمایند، در عمل بیش از حد تصنعی و فقط روی کاغذ قابل قبول به نظر می‌رسند. ۳ نکته از فیلم:

• شتابزده
• تصنعی و باورناپذیر
• بازی‌های اگزجره

سیدمهرزاد موسوی

فیلم آرامبخش وقت مخاطب را بی‌خود تلف می‌کند! صبر کنید تا بدون لو دادن داستان برای این جمله شاهدمثال بیاورم؛ فیلم تا دقایقی طولانی، مشغول رازگشایی از ارتباط بین کاراکترهاست. کی به چه کسی وابسته است و آن یکی چرا دارد به یکی دیگر جواب می‌دهد و... پیچیدگی‌نمایی‌ای که هیچ سودی هم در ادامه داستان ندارد و پس از رازگشایی کامل، کلا کنار گذاشته می‌شود. در بخش پایانی داستان هم همین تلف کردن وقت و زیر توپ زدن در دقیقه ۹۰، ادامه دارد؛ ایده‌ای که مخاطب از همان یک ساعت ماجرا به ذهنش رسیده، نویسنده و کارگردان تا ۸ دقیقه آخر کشش می‌دهند و آخر هم در سریع‌ترین زمان ممکن (و به شیوه سریال‌های قدیمی که «زندگی شیرین می‌شود...») به نتیجه‌اش می‌رسانند. به همین تختی و بی‌چالشی و قابل حدسی. غیر از همه این تلف کردن‌ها، فیلم ۲ مشکل اساسی دارد که باید کوتاه به آن اشاره کرد تا داستان لو نرود؛ اولی، داستان فیلم با همه برداشت از واقعیت، باورناپذیر است و حداقل برای قبولاندن آن هیچ تلاشی نشده. دوم، پس اتفاق اصلی داستان و تنها شدن آرام ( با بازی الناز شاکردوشت) موتور محرک درام در مسیر غلطی پیش می‌رود. ما به جای اینکه با چالش‌های سخت او و خانواده‌اش قهرمان را همراهی کنیم، در جهتی اشتباه پیش می‌رویم و خانواده به کل حذف می‌شود. مسیری که آخرش به بن‌بست و به گره‌گشایی قابل حدسی هم می‌رسد. در نتیجه قهرمان لطیف داستان ما در انتهای داستان، نه بر چالش‌های خانوادگی‌اش چیره شده، نه توانسته روی پای خودش بایستد و نه راهکار خاصی ارائه کند. تنها و تنها به خواسته‌اش رسیده و دورهمی خانوادگی در رویایش شکل می‌گیرد. همین! من برای کارگردانان فیلم اولی احترام زیادی قائل هستم، همین‌که توانسته اعتماد بازیگران مشهور را جلب کند و داستان را به سرانجام برساند، ارزشمند است ولی با همه این مهربانی و تسامح، فیلم آرام‌بخش فیلم متوسطی است. ۳ نکته از فیلم:

• بازی الناز شاکردوست جز در جایی که خارج از تعریف کاراکتر فریاد می‌کشد، بازی کنترل‌شده و خوبی است. ولی سیمرغ می‌گرفت؟ خیر!
• عقب افتادن مداوم سازنده از مخاطب
• این همه بازیگر برای نقش‌های چند دقیقه‌ای چرا؟

سعیده نیک‌اختر

فیلم بر خلاف اسمش اثری از آرامش ندارد. آرامبخش، برآمده از یک تصمیم عجولانه و متنی ضعیف است که هیچ مشورتی پشتش نیست. بازی‌ها تکراری، سردستی و نقش ها بدون عقبه و پشتوانه‌اند. دختری چهل ساله که هزار بار در فیلم آن را تکرار می‌کند، بر خلاف تصمیم خانواده‌اش کودک زیر یک سال را به سرپرستی پذیرفته و حالا به خاطر شرایط و مشکلات پیش آمده این سرپرستی از او سلب می‌شود. تمام فیلم به دنبال بازپس‌گیری کودک است. داستان دقیقا از همین ناحیه آسیب دیده. آرام با بازی الناز شاکردوست، که خودش را در احقاق حقوق مادری‌اش محق می‌داند، درگیر خانواده نابسامان و گذشته عجیب و غریب‌اش است. در جوانی خودکشی کرده، کار و حقوق ثابت و حتی سابقه بیمه ندارد، در خانه اجاره‌ای ساکن است، تمکن مالی ندارد، همسر ندارد، زمانی که حضانت کودک را گرفته زیر 40 سال داشته، پرونده پزشکی و تصاویر نشان می‌دهد که داروهای آرامبخش مصرف می‌کند و.... با این تفاسیر که خود فیلمساز مطرح کرده، بهزیستی قانونا اجازه واگزاری کودک را ندارد. رفتارهای ناهنجار آرام پاسخ مناسبی ندارد. نه با والدین تنی‌اش رابطه خوبی دارد نه با ناتنی‌اش. در جواب عشق و علاقه شخصی که دوستش دارد، امین با بازی صابر ابر، و خواهان زندگی با اوست، لگدپرانی می‌کند. حالا سوال اینجاست چرا مخاطب باید با آرام همراهی و هم‌ذات‌پنداری کند؟ وقتی کسی نمی‌تواند خرج روزمره‌اش را تامین کند چه نیازیست که کودکی را به فرزندی قبول کند و شریک بدبختی‌اش کند؟ چه آینده درخشانی در انتظار این کودک است؟ تمام فیلم درگیر این مسائل است و نهایتا در یک اقدام سریع و السیر و تصمیمی که هیچ عقلانیت و منطقی پشتش نیست، بهزیستی کودک را به آرام می‌دهد. به نوعی آرام سر بهزیستی کلاه می‌گذارد. شاید سازمان بهزیستی محق باشد که از این فیلم شکایت کند. خیلی از تماشاگران فیلم از قوانین سخت‌گیرانه و آینده‌نگرانه بهزیستی مطلع‌اند و می‌دانند که این سازمان به این راحتی ها کودکی را به کسی واگزار نمی‌کند! ۳ نکته از فیلم:

• کمی مخاطب را عاقل فرض کنید
• از این صابر ابرهای فیلم هر کجا بود خبر دهید
• اینترنت آمده و کسی از آگهی روزنامه کار پیدا نمی‌کند

احسان طهماسبی

یکی از موضوعات حساس و البته مناقشه برانگیز در حیطه امور بهزیستی، مسئله سرپرستی کودکان بی سرپرست یا بدسرپرست است. آرام‌بخش از همین دریچه به این موضوع مهم اجتماعی نزدیک شده و در تلاش است با ظرفیت دراماتیک بالایی که این مسئله دارد، بحران و جنجال را در خانواده‌ای که قصد به سپرستی گرفتن کودکی را دارند بازگو کند. فیلمی که پتانسیل کافی برای اثرگذاری بر روی جامعه هدف خود را دارد و اگر از پس سوالات و ابهامات مخاطب در تشریح شیوه‌های مواجهه با این قصه برمی‌آمد، می‌توانست به خروجی بهتری از مسئله برسد. آرام‌بخش ایده‌های زیادی در فیلمنامه برای گره‌افکنی و گره‌گشایی داشته و نویسنده نیز برای پربارشدن متن، ضمن تحقیق و پژوهش در خصوص مسائل پیرامون موضوع اصلی فیلم، از اختلافات خانوادگی تا خرده داستان‌های حقوقی استفاده کرده تا به غنای فیلمنامه کمک کند؛ هرچند که پرداخت به همه این موضوعات به نفع فیلم تمام نشده و ایراداتی را متوجه آن کرده است. برای نمونه واکنش‌های نهاد ذیربط در خصوص حادث شده برای مادر کودک، باسمه‌ای و کلیشه‌ای است و فیلم، در جهت به کرسی نشاندن خواسته قهرمان، چیدمان غلطی از وضعیت موجود به مخاطب نشان داده است. هرچند که آرام‌بخش به ‌عنوان تجربه‌ای متوسط و تلاشی در جهت نمایش مصائب یک زن می‌تواند مورد توجه قرارگیرد، اما در نهایت به اثری ماندگار تبدیل نخواهد شد. ۳ نکته از فیلم:

• نقش آفرینی قابل تقدیر الناز شاکردوست
• آن کرکره پوسیده مغازه پدر/عمو
• در نهایت، چه قوانین سخت‌گیرانه‌ای توسط مراجع ذیصلاح برای سرپرستی وضع شده است؟!

 

عکس های صحنه و پشت صحنه فیلم آرامبخش