فیلم دختر پری خانوم؛ نقد و معرفی

چهل و چهارمین جشنواره فجر ۱۴۰۴؛ فهرست فیلم‌ها، نقدها و حاشیه‌ها

خلاصه داستان فیلم دختر پری‌ خانوم

در فیلم دختر پری خانوم می‌بینیم که مردی میانسال از مادر پیرش در خانه‌ای قدیمی مراقبت می‌کند. در خلاصه داستان رسمی آمده: آرزوی مردی برآورده می‌شود اما او دیگر آن آرزو را نمی‌خواهد... «دختر پری‌خانوم» پس از دو فیلم «رضا» و «چرا گریه نمی‌کنی؟» سومین فیلم علیرضا معتمدی است و او هم‌چون دو فیلم قبلی، نقش اصلی فیلم را خودش بازی کرده است.

بازیگران و عوامل فیلم دختر پری خانم

علیرضا معتمدی علاوه بر کارگردانی دختر پری خانوم، تهیه‌کنندگی و نگارش فیلمنامه را هم به عهده داشته و نقش اول آن را هم بازی کرده است تا فیلم شخصی‌تر از ساخته‌های قبلی او باشد. علیرضا معتمدی، سها نیاستی، مرضیه برومند، صحرا اسداللهی، سارا خدادادی و زهرا خدادادی در این فیلم ۸۷ دقیقه‌ای بازی کرده‌اند. سایر عوامل فیلم هم عبارتند از؛ تهیه‌کننده اجرایی: کامبیز دارابی، مدیر فیلمبرداری: علی تبریزی، تدوین: میثم مولایی، طراح صحنه: کیوان مقدم، موسیقی: سهند مهدیزاده، طراحی و ترکیب صدا: زهره علی‌اکبری، صدابرداران: محمود سماک‌باشی، محسن نانکلی، طراح لباس: سارا سمیعی، طراح گریم: عظیم فراین، جلوه‌های بصری: بی‌تا اخلاقی، جلوه‌های ویژه‌: حمید رسولیان، مدیر تولید: علی بهرمند، دستیار اول کارگردان و برنامه‌ریز: مهدی فهیمی، پوستر و گرافیک: حمیدرضا بیدقی، عکاس: احمدرضا شجاعی و مدیر رسانه‌ای: آیدا اورنگ.

نقد و بررسی فیلم دختر پری خانوم

این نقد و نوشته‌ها، نظر کوتاه ولی دست‌اولِ منتقدان و نویسندگان سینمایی است؛ شاید بعدها همه چیز تغییر کند! در ضمن، انتشار آن‌ها -لزوما- به معنای تایید فیلیموشات نیست

 سعیده نیک‌اختر

 فیلم سورئال و معناگراست. علیرضا معتمدی دنیای خودش را دارد و دغدغه‌هایش را به تصویر می‌کشد و از این نظر سینمای قابل‌توجهی دارد. هم در معانی و هم در دیالوگ‌ها پابند اصول خودش است. شاید برای همین است که فقط خودش می‌تواند نقش اول فیلم‌هایش را بازی کند و به کسی آن را نمی‌سپارد. ظاهراً زندگی یکنواخت و دور از اجتماع دارد اما می‌بینیم که در همان خانه قدیمی شغل خودش را دارد و باعلاقه آن را انجام می‌دهد. یا در پرستاری از مادرش مصمم و ثابت‌قدم است. یا از نظر اخلاقی پایبند اصول است و به پرستار روی خوش نشان نمی‌دهد. در طراحی صحنه و لباس هم همین نظر را دارد و با آکسسوار معمول روبرو نیستیم.

وسایل قدیمی خانه نشانه‌ای از سال‌های بسیار دور دارد و خیلی صریح با نریشن روی فیلم علتش را توضیح می‌دهد. همین بی‌پروایی در روایت باعث شده مخاطب به‌سادگی همه چیز را باور کند. حتی وقتی فیلم به ماوراء ورود می‌کند و فرشته آرزوها وارد داستان می‌شود ما آن را باور می‌کنیم. وقتی فرشته پیر از طمع و آرزوهای انسانی حرف می‌زند بی‌آنکه شعار بدهد برای ما قابل درک است و نتیجه‌گیری آسان می‌شود. همه ما حاضریم بخشی از عمرمان را بدهیم؛ ولی به خواسته‌هایمان برسیم. چه‌بسا این آرزوها به نفع ما نیست و به‌محض دستیابی به آن از داشتنش پشیمان می‌شویم. معتمدی خیلی خوب با مفاهیم بازی کرده و راحت حرفش را می‌زند. شوخی‌های گاه‌به‌گاه فیلم باعث می‌شود از فیلم بیشتر خوشمان بیاید. تجربه نشان داده مخاطب سینما دوست دارد حقیقت را پوشیده دریافت کند و از فیلمی که رو حرف بزند خوشش نمی‌آید. شاید برای همین است واقعیت پیچیده در طنز بیشتر به دلش می‌نشیند.

۳ نکته از فیلم:

• اسم پسر مینو خانم و دختر پری خانم چه بود؟
• با تماشای فیلم دوست داشتم صداگذار شوم
• به فرشته پیر بگویید سری هم به ما بزند

احسان طهماسبی

دختر پری‌خانم، تازه‌ترین گام علیرضا معتمدی بعد از رضا و چرا گریه نمیکنی؟! در مسیر شکل‌دادن به جهانی شخصی و مؤلف‌محور است. در واقع معتمدی در این فیلم نیز در راستای فیلم‌های پیشین خود، مسیر فیلمسازی را از زیست در فضای شخصی و یا درک عمیق فضایی بداهه‌پردازی شده و مال خود کرده، طی می‌کند و در دختر پری خانم با دست بازتر، احتیاط را کنار گذاشته و با جسارت بیشتر، قصه‌ای از دوران کرونا با لحنی متفاوت از دو فیلم قبلی، از واقعیت به فانتزی و خیال قدم می‌گذارد. از این رو است که او با پیروی از همان مسیر بازیگری و بازیگردانی خود، مسئولیت ذهن آشفته و خیال‌پرداز کاراکترش را که دغدغه‌ای جز از کما درآمدن مادر ندارد، بر عهده می‌گیرد و با یکی شدن با جهان کاراکتر، مرز میان واقعیت و تخیل را از بین می‌برد. الگویی که در سینمای کمدی-فانتزی جهان، سابقه‌ای طولانی داشته و عموما برای مخاطب جدی سینما، دوست داشتنی و تماشای بوده است؛ هرچند که معتمدی با شخصی کردن این اتمسفر و نزدیک کردن این رویکرد به زیست و اندیشه جامعه ایرانی و خلق ارجاعات تماتیک و شباهت‌های روایی با قصه‌های کهن بومی، در تلاش بوده هویتی متمایز به دختر پری خانم بدهد. بدون شک این فیلم، به سختی می‌تواند فیلم موردتوجه و موردعلاقه مخاطب عام سینما باشد، اما به عنوان پیشنهاد و کسب تجربه‌ای متفاوت از روایت، به راحتی می‌توان آن را به مخاطب امروز سینمای ایران پیشنهاد داد. ۳ نکته از فیلم:

• اگر بنا بر الگوی اپیزودیک تقسیم‌بندی شده‌ی دختر پری خانم، تماشای فیلم را نیز به سه قسمت تقسیم کنیم، در دوسوم میانی، تماشاگر نیاز به حوصله بیشتر و پرهیز از شتاب‌زدگی داشته و در یک‌سوم آغازین و یک سوم پایانی با فیلم همراه‌تر خواهد بود.
• تا پایان روز چهارم، این فیلم، متفاوت‌ترین فیلم این دوره جشنواره است.
• به عنوان یکی از دنبال‌کنندگان و علاقه‌مندان سینمای معتمدی و در فاصله ای کم از چرا گریه نمیکنی؟!، رضا، همچنان برای من، فیلم محبوب‌تری از دو فیلم دیگر این همکار و منتقد قدیمی است.

محمد تقی‌زاده

فیلم دختر پری خانوم ساخته علیرضا معتمدی، نقطه اوجی در شکل‌گیری امضای سینمایی متمایز برای این فیلمساز محسوب می‌شود. این اثر که در ادامه مسیر فیلم‌هایی مانند «چرا گریه نمی‌کنی؟» قرار می‌گیرد، با جسارت، مرزهای ژانر را درمی‌نوردد و اثری چندلایه و بحث‌برانگیز خلق می‌کند.

ساختار فیلم با یک کمدی سیاه آغاز می‌شود که نگاهی طنزآلود و تا حدی تلخ به موقعیت‌های ابزورد زندگی معاصر دارد. اما معتمدی در نیمه راه، با مهارتی که ریشه در دانش سینمایی (سینه‌فیلی) و تبحر اجرایی او دارد، به تدریج عناصر فانتزی را وارد روایت می‌کند. این گذار ژانری صرفاً یک تکنیک نیست، بلکه استعاره‌ای است از درهم‌تنیدگی امر واقعی و خیال در تجربه انسان مدرن. در قلب این بازی فرمی، مضامین بزرگ و فلسفیِ زندگی، عشق و مرگ قرار دارد. معتمدی با رویکردی مدرن و روشنفکرانه به این سه‌گانه می‌پردازد. عشق به‌مثابه نیرویی رستگاری‌بخش و دردناک، و مرگ به عنوان بخشی جدایی‌ناپذیر و رازآلود از چرخه هستی تصویر می‌شوند. این نگرش، فیلم را برای مخاطبان مضمون‌گرا جذاب می‌سازد.

از دیگر نقاط قوت فیلم، دیالوگ‌های هوشمند و لحن ویژه آن است. مکالمات فقط پیش‌برنده داستان نیستند، بلکه حامل بار فلسفی و عاطفی‌اند. لحن روایی و منحصربه‌فرد معتمدی (هم به عنوان کارگردان و هم بازیگر) به این دیالوگ‌ها عمق می‌بخشد و به آن‌ها نقش محوری در جهان فیلم می‌دهد. در کنار اینها، بازی درخشان سها نیاستی یکی از کشف‌های سینمایی فیلم است. او در بهترین نقش کارنامه خود، طیف وسیعی از حالات عاطفی را باورپذیر و تأثیرگذار اجرا می‌کند و بستری که فیلم برای او فراهم کرده را به خوبی پر می‌کند.

در نهایت، «دختر پری خانم» فیلمی دوقطبی و غیرمتعارف است. این اثر به دلیل ترکیب نامتعارف ژانرها، طنز خاص و پرداخت فلسفی، مخاطب را وادار به یک انتخاب صفر و صدی می‌کند: یا آن را اثری عمیق و جسورانه می‌دانند یا نامفهوم و خودشیفته. همین ویژگی، آن را به یکی از آثار مهم و گفت‌وگو برانگیز سینمای ایران تبدیل می‌کند که بی‌تردید امضای صاحب‌سبک کارگردانش را پای خود دارد.

۳ نکته از فیلم:

• بازی سها نیاستی
• تثبیت سینمای علیرضا معتمدی
• لحن و فضای فیلم

احسان ناظم بکایی

علیرضا معتمدی دنیای خود را در فیلم‌هایش می‌سازد؛ درست مثل سروش صحت. بنابراین برای لذت بردن از آنها، شرط اول قدم آن است که قواعد این دنیا را قبول کنید. طبق همین قاعده، سینمای معتمدی مخاطب خاص خود را دارد و نباید به آنها که این دنیا را نمی‌پسندند، ایراد گرفت و برعکس.

معتمدی چه در فیلم چرا گریه نمی‌کنی و چه دختر پری خانم، خودش نقش اول را دارد تا جهان‌بینی و لحن را نیز در بازی نشان بدهد. دختر پری خانم فیلمی سورئال است که نشان می‌دهد آرزوها بسته به سن‌وسال و شرایط چقدر می‌توانند تغییر کنند. فیلم گرچه فیلم پر بازیگری نیست؛ ولی طراحی صحنه و لباس گیرایی دارد و اگر نامزد سیمرغ این بخش شود نشان می‌دهد داوران سلیقه طراحی صحنه سورئال را فهمیده‌اند.

۳ نکته از فیلم:

• بیگودی اسم گوسفند و نام بقیه حیوانات در تیتراژ بود.
• صدای گوسفند در موسیقی تیتراژ پایانی.
• نقش اول، اسم نداشت. او را پسر مینو خانم صدا می‌زدند.

سید مهرزاد موسوی

فیلم دختر پری خانوم فیلم گرم و روانی است، مخاطب را ابتدا درگیر فضای ناشناخته‌اش می‌کند، داستانش را آرام آرام تعریف می‌کند، شکل روایتش را گسترش می‌دهد و به همان آرامی فانتزی را وارد قصه می‌کند و آن را تا جایی که می‌تواند به زیبایی ادامه می‌دهد؛ بجا شوخی می‌کند، بجا به تفکر وا می‌دارد و بجا از عشق و آرزو و خیال می‌گوید و در اغلب زمان فیلم، این لحن اول‌شخص جذاب را یکدست و بی‌تکلف ادامه می‌دهد... اما هم این جمله‌های تمجیدی پارگراف بالا وقتی قابل قبول است که با «جهان معتمدی» آشنا باشید یا به قولی به دنیای داستانش زلف گره بزنید! اگر به فیلم سوم از جهان معتمدی دل بدهید، این سه‌گانه رضا (درباره ترس از تنهایی)، چرا گریه نمی‌کنی (درباره ترس از دست دادن) و دختر پری خانوم (ترس از آرزو و ترس از فقدان مادر؛ به عنوان عشق ابدی عالم) کامل و معنادار می‌شود. برای همین، فیلم به شدت شخصیِ معتمدی که بین واقعیت و خیال در حرکت است، تکمیل‌کننده راهی است که او در فیلمسازی شروع کرده و در نوع خود ارزشمند است. تغییرهای فرمی، طراحی و اجرای سکانس‌پلان سخت و دیالوگ‌گوی سها نیاستی، طراحی صحنه درست و بسیار دقیق و ریزبینی‌هایی که در بافت فیلم تنیده شده، همه و همه نشان از شخصی‌ترین، پرکارترین و -شاید- بهترین فیلم معتمدی دارد. این دیگر انتخاب مخاطب است که این جهان برساخته و خاص پسر مینو خانوم را دوست دارد یا به دقیقه ۴۰ نرسیده، سالن را ترک می‌کند. ۳ نکته از فیلم: 

• پلان سکانس سها نیاستی با دیالوگی سخت و طولانی از آن تجربه‌های جذاب بازیگری است.
• قطعا شخصی‌ترین فیلم جشنواره فجر ۱۴۰۴
• دیالوگ‌نویسی سهل و ممتنع فیلم، کلاس آموزشی است برای نویسندگان آثار ارگانی!

مسعود میر

شما می‌توانید فیلم تازه علیرضا معتمدی را دوست نداشته باشید اما محال است از آن بدتان بیاید. چرا؟ چون آقای کارگردان در این سومین فیلم بلندش ثابت کرد که جهانش را ساخته است. جهانی که عاشقانه است و فانتزی و خیالباف و صد البته باورپذیر.

با این تفاسیر در «دختر پری خانوم» که به‌واقع روایت روزگار و احوالات و آرزوهای پسر مینو خانم است مواجهیم با یک زندگی روزمره که همچون صداها و افکت‌های صوتی یک استودیوی ضبط صدا تازه ولی تکراری است، در جهان فیلم ما صبحمان را با موسیقی و نیمرو شروع می‌کنیم و با کار و کرونا ادامه می‌دهیم.

تولد چهل سالگی که نزدیک می‌شود هجوم رویاها و آرزوها هم بیشتر از پیش سایه می‌اندازد بر زندگی و البته مادری که هست‌ونیست، بهانه خوب ادامه دادن مبارزه برای بی آرزو نبودن است.

۳ نکته از فیلم: 

• خدا را شکر که پاندمی کرونا تمام شد.
• از طراحی صحنه فیلم بخصوص در سکانس‌های خانه لذت ببرید.
• فقط آن تشکر در تیتراژ از رعنا رحیم‌پور به‌خاطر صدایش در اجرای خبر.

عکس های فیلم دختر پری خانم